عنوان بصری ج۲
جلد دوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» می‌باشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرموده‌اند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصه‌های این کتاب شریف بوده که در نوع خود بی‌نظیر می‌باشد. مجلد دوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت وِرد و ذکر» و تبیینِ «ملاک ذکر حقیقی» و «رابطه ذکر با توحید» به ساحت علم و فضیلت تقدیم می‌گردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • نیازمندی روح به ذکرْ همانندِ احتیاج جسم به تغذیه • قلب مؤمن تنها جایگاه تجلیّات ذاتیّ خداوند • تأثیر ذکر در جلای قلب و قطع تعلّق از دنیا • ذکر یعنی توجّه به جنبۀ ربطی موجودات • اختراعات اخیره، برای اهل عرفان است! • افتخار مولانا و حافظ به خاکساری ائمه علیهم‌السلام • ضرورت ذکر در عین اشتغال به امور دنیوی • لزوم فراهم‌سازی شرایط کمالی انسان، در حکومت اسلام، جهت ایجاد آرامش فکری • انتساب قوای الهی به خود، بزرگترین خطر سالک • احساس بی‌نیازی معنوی، بزرگترین مرض روحی • کاریزما، بزرگترین آفت در سیر و سلوک • تأثیر بیداری بین‌الطلوعین در قوای فکری انسان • ضرورت ذکر در انکشاف حقایق توحیدی • دیدگاه توحیدی و پدرانۀ رسول‌خدا نسبت به کفّار • لزوم توجه به اسمای حُسنای الهی در هنگام ذکر • به کار‌گیری اسماء و صفات الهی در زندگی روزمره • ضرورت استمرار اذکار و تمرینِ پیاده‌سازی آن در زندگی
عنوان بصری ج۲
171تقلب احوال بشر، با تغییر شرایط خارجی
مردم همین هستند؛ اگر قضیه از آن واقعیت محسوسی که برای آنها به‌نحوی جلوه کرده بود تغییر کند، به همان اوضاع سابق خود برمی‌گردند و تمام گفته‌های خود را فراموش می‌کنند: ﴿وَلَوۡ رُدُّواْ لَعَادُواْ لِمَا نُهُواْ عَنۡهُ وَإِنَّهُمۡ لَكَٰذِبُونَ﴾؛1 «اگر دوباره به دنیا برگردند همان کارهایی را انجام می‌دهند که از آن نهی شده‌اند.»
استمرار در حفظ حالات معنوی، زمینه‌ساز تغییرات جدی در روح انسان
بعضی می‌گویند واژۀ انسان از نسیان است.2 فراموشی و غفلت، آدمی را فرامی‌گیرد و افرادی که آن واقعیتِ ملموس را همیشه با خود داشته باشند کم هستند. اگر آن واقعیت همیشه با ما باشد، یک اربعین نمی‌گذرد الاّ اینکه در وضعیت ما تغییرات جدی به‌وجود می‌آید. پیغمبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم می‌فرمایند:
کلام رسول خدا در تأثیر حال مراقبه
و اللهِ لَو تَدومونَ علَی الحالِ الّتی وَصَفتُم بِها أنفُسَکُم لَصافَحَتکُمُ المَلائِکةُ و لَمَشیتُم علَی الماءِ.3
اگر بر این حالی که الآن در کنار پیغمبر نشسته‌اید و مسائل را استماع می‌کنید وحالتان عوض شده و وقایع برایتان روشن شده است باقی بمانید و بر آن مداومت نمایید، ملائکه با شما مصافحه می‌کنند و می‌توانید بر روی آب راه بروید!
- سوره انعام (٦) آیه ٢٨.
- کتاب العین، ج ٧، ص ٣٠٤.
- الکافی، ج ٢، ص ٤٢٤.