
عنوان بصری ج۲
جلد دوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد دوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت وِرد و ذکر» و تبیینِ «ملاک ذکر حقیقی» و «رابطه ذکر با توحید» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • نیازمندی روح به ذکرْ همانندِ احتیاج جسم به تغذیه • قلب مؤمن تنها جایگاه تجلیّات ذاتیّ خداوند • تأثیر ذکر در جلای قلب و قطع تعلّق از دنیا • ذکر یعنی توجّه به جنبۀ ربطی موجودات • اختراعات اخیره، برای اهل عرفان است! • افتخار مولانا و حافظ به خاکساری ائمه علیهمالسلام • ضرورت ذکر در عین اشتغال به امور دنیوی • لزوم فراهمسازی شرایط کمالی انسان، در حکومت اسلام، جهت ایجاد آرامش فکری • انتساب قوای الهی به خود، بزرگترین خطر سالک • احساس بینیازی معنوی، بزرگترین مرض روحی • کاریزما، بزرگترین آفت در سیر و سلوک • تأثیر بیداری بینالطلوعین در قوای فکری انسان • ضرورت ذکر در انکشاف حقایق توحیدی • دیدگاه توحیدی و پدرانۀ رسولخدا نسبت به کفّار • لزوم توجه به اسمای حُسنای الهی در هنگام ذکر • به کارگیری اسماء و صفات الهی در زندگی روزمره • ضرورت استمرار اذکار و تمرینِ پیادهسازی آن در زندگی
عنوان بصری ج۲
185که نظام مزاجی انسان محکوم به قوانینی است که باید برای صحت و سلامتی بدن آن قوانین را مدّنظر قرار داد، همینطور نظام تکامل روحی و رُقاء نفسانیِ انسان نیز محکوم به قوانینی است که برای بهفعلیت درآمدن آن قوا باید از این قوانین پیروی کرد؛ وگرنه برای نفس تکاملی پیدا نخواهد شد.
اشتغال سالک به ذکر، از مهمترین مسائل سلوکی در دیدگاه بزرگان
اینجاست که بزرگان برای رشد و ترقّی سالک، اشتغال به اوراد و اذکار را از اهمّ مسائل سیروسلوک میدانند؛ اینکه مرحوم قاضی به علاّمه طباطبایی ـ رضوان الله علیهما ـ میفرماید: «اگر دنیا میخواهی نماز شب بخوان و اگر آخرت میخواهی نماز شب بخوان!»1 برای این است که رسیدن به کمال, بدون این عمل ممکن نیست. از اینکه مرحوم قاضی میفرماید: «تعجب است از کسانی که قصد رسیدن به مرتبهای از مراتب کمال را داشته، ولی به قیام شب و انجام نوافل آن بیتوجه هستند.»2 معلوم میشود نماز شب تأثیر بتّی و جدی در این مسئله دارد.
هرکس میخواهد در این راه قدم بگذارد بسمالله! افرادی که دارای بصیرت هستند و این راه را رفتهاند و مطالب را از روی واقعیت بیان میکنند، اینطور میگویند: باید برای سالک، نافلۀ شب، اشتغال به ادعیه, دوری از محرّمات و اتیان به فرائض و مستحبات باشد و الاّ نفس نمیتواند به فعلیت برسد و ممکن است صد سال بدون هیچ فایدهای در راه بماند.
کس ندانست که منزلگه معشوق کجاست *** آنقدَر هست که بانگ جرسی میآید3 ما همینقدر میدانیم که بانگ جرسی میآید؛ دنبال این بانگ جرس را بگیریم، إنشاءالله به منزل محبوب هم میرسیم. آنهایی که رفتند و رسیدند، گفتند
- مهرتابان، ص ٢٥.
- مهرتابناک، ج ١، ص ٢٣٣.
- دیوان حافظ، غزل ٢٢٩.
