
عنوان بصری ج۲
جلد دوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد دوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت وِرد و ذکر» و تبیینِ «ملاک ذکر حقیقی» و «رابطه ذکر با توحید» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • نیازمندی روح به ذکرْ همانندِ احتیاج جسم به تغذیه • قلب مؤمن تنها جایگاه تجلیّات ذاتیّ خداوند • تأثیر ذکر در جلای قلب و قطع تعلّق از دنیا • ذکر یعنی توجّه به جنبۀ ربطی موجودات • اختراعات اخیره، برای اهل عرفان است! • افتخار مولانا و حافظ به خاکساری ائمه علیهمالسلام • ضرورت ذکر در عین اشتغال به امور دنیوی • لزوم فراهمسازی شرایط کمالی انسان، در حکومت اسلام، جهت ایجاد آرامش فکری • انتساب قوای الهی به خود، بزرگترین خطر سالک • احساس بینیازی معنوی، بزرگترین مرض روحی • کاریزما، بزرگترین آفت در سیر و سلوک • تأثیر بیداری بینالطلوعین در قوای فکری انسان • ضرورت ذکر در انکشاف حقایق توحیدی • دیدگاه توحیدی و پدرانۀ رسولخدا نسبت به کفّار • لزوم توجه به اسمای حُسنای الهی در هنگام ذکر • به کارگیری اسماء و صفات الهی در زندگی روزمره • ضرورت استمرار اذکار و تمرینِ پیادهسازی آن در زندگی
عنوان بصری ج۲
190بهواسطۀ یاد خداست و گذشت که هرآنچه که غیر از پروردگار متعال و ظهورات اسماء حسنای اوست، مجاز، زوالپذیر و ﴿لَّا يُسۡمِنُ وَلَا يُغۡنِي مِن جُوعٖ﴾1 است و موجب تشویش و اضطراب و عدم اعتماد میگردد؛ حقیقت و واقعیت، فقطوفقط در ذات مقدس پروردگار است و هرکس و هرچیزی غیر از او در هر مرتبه و هر کیفیتی که باشد، در مرتبۀ ماهوی است، و دارای نقص و خلأ وجودی میباشد.2
استفادۀ لزوم اشتغال به ذکر از آیۀ شریفۀ ﴿وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَا﴾
در آیۀ شریفۀ﴿وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَا﴾3 میفرماید که اسماء حُسنی فقطوفقط اختصاص به ذات پروردگار دارد، و فاء در جملۀ ﴿فَٱدۡعُوهُ بِهَا﴾ فاءِ نتیجه است که بهمعنای لازمۀ ایراد جملۀ قبلی میباشد؛ بنابراین در مقام طلب باید فقط بهدنبال اسماء حسنای الهی رفت.
اسم عبارت است از نشانه، علامت و حکایت؛ سؤال از اسم شخص بهمعنای سؤال از علامتی است که موجب تمیّز آن فرد از دیگران میشود. اگر اسامی اشخاص و اشیاء نباشد، نمیتوان بین افراد مختلف و اشیاء مختلف تمیزی قائل شد؛ مثلاً اگر اسم مهمان خود را ندانیم و درموردِ او از ما سؤال شود، نمیتوانیم با ذکر مشخّصهای از رنگ لباس و قد و وزنش، او را از دیگران متمیّز کنیم، الاّ اینکه این ضمائم و قرائن بهحدی باشند که آن فرد کاملاً واضح و مشخص شود.
- سوره غاشیه (٨٨) آیه ٧.
ترجمه: «نه چاق و فربه میکند و نه از گرسنگی بینیاز مینماید.» - البته در نحوۀ اشتغال ائمه علیهم السّلام و اولیاء به ذکر، خواهد آمد که اشتغال آنها نسبت به سایر افراد، تفاوت دارد و انسان در هر مرتبهای از اسماء حسنای الهی استفادۀ خاصی میبرد که با مرتبۀ دیگر اختلاف دارد.
- سوره اعراف (٧) آیه ١٨٠. اللهشناسی، ج ٣، ص ٣٦٠:
«از برای خداوند اسماء نیکوترین و نامهای بهترین وجود دارد؛ پس او را با آن اسماء و نامهای بهترین بخوانید!»
- سوره غاشیه (٨٨) آیه ٧.
