عنوان بصری ج۲

اسماء حسنای الهی، حاکی از حقایق مختص به ذات پروردگار

 اسماء حسنای الهی نشانه‌های حکایت‌کننده از حقایقی هستند که آن حقایق اختصاص به ذات پروردگار دارند. اسم «علیم» از حقیقتی حکایت می‌کند که آن حقیقت فقط اختصاص به ذات پروردگار دارد؛ اسم «قدیر» لفظی است که در ماورای این لفظ حقیقتی نهفته است و آن حقیقت ـ که عبارت است از قدرت و مشیّتِ غیرقابل تفویض ـ اختصاص به ذات پروردگار دارد. اسامی «مُرید»، «فعّال»، «رازق»، «خالق»، «رب» و «نور» نیز همین‌طور هستند.

 در دعای جوشن کبیر، خداوند متعال را به اسماء حسنای او چنین قسم می‌دهیم:

یا نورًا فَوقَ کُلِّ نور؛¹ «ای ذاتی که حقیقت تو را نور تشکیل می‌دهد؛ نوری که فوق تمام انوار است.»

 چه اینکه ما نور را به‌‌معنای حقایقِ وجودیِ خارجی (ظهوراتِ خارجی نور پروردگار به‌صورت ماهیّاتِ انسان، حیوان و نبات، زمین و آسمان، ملائکه و صور مجرّده) بدانیم و چه اینکه نور را به‌معنای ظاهرِ بالذّات و ظاهر‌کنندۀ دیگری بدانیم، درهرصورت این اسم نور، اختصاص به ذات پروردگار دارد و تمام انوار مُشاهَد و متصور ما، مادون آن نوری است که اختصاص به او دارد.

 نوری که ما مشاهده می‌کنیم، در چشم می‌آید و حال‌آنکه خداوند فوق ادراک بصریِ مادی است؛ نوری که ما تصور می‌کنیم تصور امری محدود است و حال‌آنکه حقیقت نوریّۀ پروردگار نامحدود است و اصلاً به تصور نمی‌آید؛ بنابراین، معنای این فقرۀ شریفه آن است که نورِ مافوقی وجود دارد که آن نور نه مُشاهَد است و نه به تخیّل و تصور می‌آید و باید به‌دنبال آن نور رفت.

 نوری که ما مشاهده می‌کنیم عبارت است از شعاع نور چراغی که با یک پرده جلوی آن گرفته می‌شود و یا شعاع نور خورشیدی که یک لکّۀ ابر مانع رسیدن آن نور به ما می‌شود. سنایی می‌گوید: