در کتاب «اربعین در فرهنگ شیعه» اثر گرانسنگ حضرت آیة الله حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدس سره، با استفاده از منابع تاريخى و روايى و تمسّك به سيره حضرات معصومين عليهمالسّلام، به اثبات رسیده است که اربعین از مختصّات حضرت سیدالشهداء علیه السلام بوده و علیرغم تأکیداتِ بسیار بر اقامۀ مجالس ذکر، هیچ اثری از اقامۀ مجلس اربعین براى ساير معصومین علیهم السلام در طول تاریخ به چشم نمىخورد. از اینرو اربعين گرفتن براى اموات به هر صورت، مورد امضایِ شارع نبوده و بدعت و محرّم است. اهمّ مطالب مندرجه در این اثر: • حقیقت معنای «شعار» در مکتب تشیع • ولایت و امامت، محور اصلی در مکتب تشیع • تعدّی از حدود ولایت، منافی با تعبّد و منجر به بدعت است. • قیام سیدالشهداء علیه السلام حیاتی‌ترین شاخص حق و باطل • ارزش تاریخ عاشورا به حضور یک امام معصوم است؛ نه یک فرد عادی • غلط بودن مراسم «هفتم» و «چهلم» و «سال» برای اموات، بر اساس مبانی شریعت • زیارت اربعین، علامتِ ایمان و شعارِ شیعه
اربعین در فرهنگ شیعه
34قالَ: «لأنّ اللهَ تبارکَ و تَعالیٰ قَدَّرَ خَلْقَ الإنسانِ فصَیَّر النُّطفَةَ أربعینَ یَومًا، ثُمّ نَقَلَها فصَیَّرها عَلَقةً أربعینَ یَومًا، ثُمّ نَقَلَها فصَیَّرها مُضغَةً أربعینَ یَومًا؛ و هکذا إذا شَرِبَ الخَمرَ بَقیَتْ فی مثانَتِه علیٰ قَدْرِ ما خُلِقَ منه، و کذلک یَجتَمِعُ غذاؤُه و أکْلُه و شُرْبُه تَبْقیٰ فی مثانَتِه أربعینَ یَومًا.»1
«حسین بن خالد می‌گوید: خدمت امام رضا علیه السّلام عرض کردم: برای ما این‌چنین از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم روایت کرده‌اند که فرمود: ”کسی که خمر بنوشد تا چهل روز نماز او مورد قبول پروردگار قرار نخواهد گرفت.“ حضرت فرمودند: ”درست روایت کرده‌اند.“
عرض کردم: چگونه نماز او به فاصلۀ چهل روز مردود است، نه کمتر و نه بیشتر؟
حضرت فرمودند: ”زیرا خدای متعال خلقت انسان را در عدد چهل تقدیر فرموده است؛ ابتدا نطفه را در چهل روز قوام بخشید آنگاه آن را به علقه مبدّل ساخت، سپس علقه را چهل روز پروراند، و پس از آن به مضغه تبدیل کرد. و این‌چنین است اگر کسی شرب خمر کند، این شراب در مثانه او به مدّت چهل روز باقی خواهد ماند؛ چنانچه غذا و آب و جمیع مأکولات، به مدّت چهل روز در مثانۀ انسان باقی می‌ماند، به مقدار همان عددی که اساس خلقت بر آن قرار گرفته است.“»2
- علل الشّرایع، ج ٢، ص ٣٤٥.
- نظیر این روایت، دربارۀ أکل مال حرام و لقمۀ حرام نیز وارد شده است؛ از جمله: بحار الأنوار، ج ٦٣، ص ٣١٤؛ سفینة البحار، ج ١، ص ١٠٢:
«الفردوس: عن النّبی صلّی الله علیه و آله و سلّم: ”من أکَل لقمة حرامًا لم تُقْبَل له صلاةٌ أربعین لیلة، و لم تُستَجَب له دعوةٌ أربعین صباحًا! و کلُّ لحم یُنبتُه الحرام فالنّارُ أولیٰ به، و أنّ اللقمةَ الواحدة تُنبِت اللحم.“ ترجمه:
«از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم روایت شده است که فرمودند: ”کسی که لقمۀ حرامی بخورد تا چهل شب نمازی از او پذیرفته نمی‌گردد و تا چهل صباح دعای او مستجاب نمی‌شود، و هر گوشتی که از حرام بروید آتش به آن سزاوارتر است. و حتّی یک لقمه هم گوشت بدن را می‌رویاند.“»