جلسه ۱۴۱

درس یکصد و چهل و یک

بحث عینیت اسماء و صفات با ذات باری تعالی (6)

‌

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

صرف الوجود، حقیقت همۀ مظاهر مختلف

بحث در عینیّت و عدم عینیّت اسماء و صفات با ذات حق بود؛ در اسماء و صفات ذاتیه مانند علم، قدرت، اراده و مشیّت و امثال‌ذلك. عرض شد كه رابط جمیع تعینات و جمیع مظاهر در اسماء و صفات جزئیه عبارت از همان صرف الوجود است. در مسئلۀ صرف الوجود، نفس خود آن وجود كه عبارت از یك وجود اطلاقى و بدون هیچ‌گونه حد و مرز است، آن صرف الوجود موجب وحدت بین همۀ مظاهر در حقیقت خود آنها خواهد بود. اما صحبت در مقام ظاهر و در مقام مَظهر بما هو هو و بدون لحاظ آن حقیقت واحدۀ خود آنها است كه در اینجا ما اختلاف را در خود مظاهر مشاهده مى‌كنیم. و اختلاف در مظاهر موجب مى‌شود كه خود مظاهر در مقام ظهور با یكدیگر نتوانند جمع شوند.

مثالى در اینجا مى‌زنیم، شما آب را درنظر بگیرید، این آب یك حقیقت واحده‌اى دارد كه از بعضى عناصر مخصوص تركیب شده است كه اكسیژن و ئیدروژن باشد. این دو عنصر، اصل و حقیقت آب را تشكیل مى‌دهد؛ این که ما اسمش را آب می‌گذاریم. البته نه این آب مصطلح بلکه مایعى كه رفع عطش مى‌كند؛ به توصیف به عوارض. اصلاً خود حقیقت و طبیعت نوعیه‌اى كه از اكسیژن و هیدروژن مركب مى‌شود. این همان حقیقت مائیه است. اما شما در مظاهر این ماء اشكال مختلفى را مى‌بینید؛ یك‌وقت این آب را آب روانى مى‌بینید كه همین آب است كه الآن در این لیوان هست، یك‌وقت این آب را به صورت ثلج مى‌بینید و آن آبى كه در یخچال و قسمت ثلاجه نگهدارى مى‌كنید، یك‌وقت همین آب به‌صورت بخار است و درآن‌صورت میعان و ثلج ندارد. گاهى‌اوقات آب گرم است و گاهى‌اوقات آب سرد است و این‌دو باهم مخلوط نمى‌شوند. اینها اشكال و مظاهر مختلفى است كه از همین اكسیژن و ئیدروژن مشاهده مى‌كنید. خود این مظاهر در خارج با هم جمع نمى‌شوند. یعنى هیچ‌وقت ثلج با آب روان باهمدیگر جمع نمى‌شوند، با همدیگر منافات دارند. یا اینكه بخار و آب در یك زمان و در یك ظرف با یكدیگر جمع نمى‌شوند و هلمّ جرّا. و ممكن است كه حتى بین آنها تنافى به شدت باشد مانند ثلج و بخار كه اصلاً تنافى به نهایت ظهور مى‌رسد. اما صحبت در این است كه آن حقیقتى كه همۀ اینها را جمع مى‌كند و جامع بین همۀ اینها است یك امر واحدى به نام اكسیژن و ئیدروژن است كه این حقیقت، یك حقیقت واحده‌اى است که همۀ قوالب و همۀ تعیّنات را در خودش جذب مى‌كند و گاهى از اوقات این تعیّنات را به تعیّنات دیگر تبدیل مى‌كند.