جلسه ۱۴۴

اشکال به بشر‌ط‌لا بودن وجود باری تعالی 

پس وجود مجردی که وجود بالصرافة است، آن وجود، وجودی است که لابشرط قرار بگیرد؛ لابشرط مقسمی. برخلاف نظر بسیاری از اعاظم و عرفا و بزرگان یا همین‌طور بعضی از حکما مانند مرحوم آقا شیخ محمدحسین اصفهانی کمپانی ـ رضوان الله تعالی علیهم ـ که وجود حق متعال را در ذات، وجود بشرط‌لا می‌دانند، وجود بشرط‌لا، وجود مجرد و قابل صدق بر افراد و قابل انطباق با معالیل و ظهورات نیست، وجود بشرط‌لا، وجودی است که سلب و نفی در اینجا قید برای او است، و وقتی که قید برای او بشود، بین او و سایر معالیل، انفکاک و بینونیت عارض می‌شود.

آن وجودی می‌تواند با همۀ اشیاء وفق بدهد که آن وجود، وجود لابشرط‌ باشد؛ گاهی به‌صورت جبرئیل در‌می‌آید، گاهی به‌صورت میکائیل درمی‌آید، گاهی به‌صورت مجردها ظاهر می‌شود، گاهی به‌صورت عقول ظاهر می‌شود، گاهی به‌صورت مثال و صورت ظاهر می‌شود، گاهی به‌صورت ماده و عالم شهادت ظاهر می‌شود، باز دوباره شهادت را به صورت برمی‌گرداند، صورت را به معنی برمی‌گرداند، معنی را به صورت برمی‌گرداند. اینکه من‌باب‌مثال شما در خواب می‌بینید که دارید در آب شنا می‌کنید یا غذا می‌خورید یا از فواکه می‌خورید، اینها همان معانی‌ای است که می‌آید و تبدیل به صورت می‌شود، در عالم نفس و در عالم مثال، صورت خارجی را محقق می‌کند. آن معنی تبدیل به صورت می‌شود، نه‌اینکه صورت در آنجا هست؛ صورت در آنجا نیست، آن وجود حقیقی و وجود بسیط دارای صور نیست که مجموعه‌ای از صور باشد که اگر شما یک تکه از آن صور را بردارید جای آنجا خالی می‌ماند. این ترکیب از وجود بحت و بسیط لازم می‌آید! بلکه آن وجود بحت و بسیط قابلیت دارد که خود را به صور مختلفی نشان بدهد. آنچه که در درون هست و آنچه که سرّ است و آنچه که باطن قضیه است عبارت از همان وجود مجرد است. آنچه که ظاهر است و آنچه که در خارج مشخص است و آنچه که در خارج نمود دارد عبارت از تعینات است. آنچه که از صدا در زیدی که ما می‌گوییم هست، آن صدایی که موجب برای وجود خارجیِ «زاء و یاء و دال» با این خصوصیت است همان وجود ـ البته این که مادی است، حالا ما از باب تشبیه می‌گوییم ـ بحت و بسیط است. آنچه در خارج شما می‌شنوید و شما استماع می‌کنید که عبارت از این ترکیب خاص «زَیدٌ» باشد، این ترکیب خاص، ظهور آن وجود بحت و بسیط خواهد بود.