مرتب سازی:
جلسه ۱۵۱
3تلمیذ: بعضى كه گفتهاند: نسبت وجود به وجوب و امكان نسبت تساوى دارد و این را امر مسلمی دانستهاند، این گفتۀ غلطى است. یعنى اینکه نسبت حقیقت وجود به وجوب و امكان نسبت تساوى داشته باشد این غلط است.
استاد: چرا غلط است؟
تلمیذ: چون بحث ما در مفهوم وجود كه نیست، بحث ما روى وجود خارجى است؛ اگر روى وجود خارجى باشد نسبتى بین وجوب و امكان ندارد.
استاد: چرا ندارد؟
تلمیذ: چون بنا بر فرمایش شما حتماً باید واجب باشد.
استاد: ببینید، امكان را وقتى كه مىخواهیم از وجود انتزاع كنیم، امكان بهلحاظ تعیّن وجود لحاظ مىشود؛ یعنى این وجودى كه الآن در خارج هست، یك وجود متعیّن است.
تلمیذ: یعنى علم، به حمل امكان وجود به ماهیت برمىگردد، به حقیقت وجود و تحقق شیء که بر نمىگردد!
استاد: خب آن هم تحقق شىء است. این كتابى كه الآن در مقابل شما هست یك تقرر ماهوى دارد، این كتاب با این دفتر فرق مىكند.
تلمیذ: این مال تعیّن آن است.
استاد: حالا آیا این تعیّن صرفاً یك امر ذهنى است یا یك امر خارجى است؟
تلمیذ: یك امر خارجى است.
استاد: احسنت، این امر خارجى آیا موجودٌ أو لا؟
تلمیذ: موجودٌ.
استاد: این امر خارجى كه الآن موجود است، آیا قائم بنفسه است؟! یعنى بهعبارتدیگر این ماهیت، وجود فىنفسه و لنفسه دارد یا وجود فىنفسهاش لغیره است؟! یعنى وجودش براى آن وجود منبسط است كه الآن بهاینصورت درآمده است؟! بنابراین شما در اینجا دو وجود دارید، دو لحاظ وجود دارید كه در خارج به یك لحاظ نظر مىشود. اما در تحلیل عقلى شما دو وجود را در خارج الآن مشاهده مىكنید؛ وجود اول همین كتابى است كه در وهلۀ اول و در نظرۀ اول در ذهن مىآید لذا اینکه میگویند: ماهیت خیلى زودتر از وجود در ذهن مىآید بهخاطر همین است. چون شما تا نظر میكنید نظر به كتاب مىكنید و مىبینید که یك چیزى در مقابلتان هست و باز است و صفحه دارد و خطوط و رسوم دارد؛ این یك نحوۀ وجود است. همین موجب مىشود كه ما آب را داخل لیوان مىریزیم و مىخوریم، اما این كتاب را كه دیگر نمىتوانیم بخوریم! بهخاطر اینكه الآن فرق بین كتاب و آب را فهمیدیم. این فهمیدن ما از چه چیز ناشى مىشود؟ آیا از تخیل ما ناشى مىشود یا از یك امر متحقّق خارجى ناشى مىشود؟ این امر متحقق خارجى است كه موجب شده ما بین كتاب و آب كه مىآشامیم فرق بگذاریم. این یك نحوٌ من الوجود. پس این موجود است، تخیل نیست، انیاب اغوال نیست كه ذهن تصور كند و تخیل كند، این یك امر خارجى است.