مرتب سازی:
جلسه ۱۵۲
1درس یکصد و پنجاه و دوم
ثبوت مواد ثلاث در خارج
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
و الجوابُ یُستفادُ ممّا سَبَقَ مِن الفرقِ بینَ معنَیی الوجودِ الرابطی و أنّ أحدَهما و هو الوجودُ الذی فی الهلیاتِ المركبةِ غیرُ الآخرِ و هو وجودُ الأعراضِ و الصورُ الحالّةُ.
معنای انتزاعی بودن و رابط بودن جهات ثلاث
تتمۀ مطلبى را كه ایشان در بحث ثبوت مواد ثلاث در خارج بیان كردهاند به اینجا رسید كه این معانى ثلاثه كه عبارت از وجوب و امكان و امتناع است، اینها از امور انتزاعى هستند و وجود اینها وجود رابط است، نه وجود رابطى. چون در وجود رابطى، خود نفس آن محمول بهعنوان یك موجود فىنفسه ـ منتها فىنفسه و لغیره ـ مورد لحاظ قرار مىگیرد؛ مانند وجود نعتى كه وجودشان وجود رابطى است. وجود آنها یعنى وجود بیاضیت و سوادیت فىنفسه است، اما وجود آنها وجود فىغیره است یعنى لغیره است. یعنى نفس بیاض فىحدنفسه براى خود استقلالى جداى از آن وجود معروض ندارد و اگر بیاض بخواهد تاج كرامتى بر سر خود بگذارد باید آن تاج كرامت را در سایۀ معروض كه قرطاس است بر سر بگذارد. بیاض نمىتواند بهتنهایى عرض اندام كند. وجود فىنفسۀ بیاض براى قرطاس است ولى درهرحال وجود فىنفسه دارد.
اما امور انتزاعى مانند ربط در قضایا بین موضوع و محمول یا اوصاف انتزاعیهاى كه ما این اوصاف انتزاعیه را از كیفیت ربط بین موضوع و محمول بهدست مىآوریم، مانند امكان و وجوب، مىگوییم: «الله موجودٌ»، از ارتباط بین الله و موجود و از كیفیتش معناى وجوب را به ملاحظاتى انتزاع مىكنیم. یا اینكه مىگوییم: «زیدٌ موجودٌ»، از ارتباط بین زید و وجودش، مسئلهاى را بهنام امكان به ملاحظاتی انتزاع مىكنیم، و همینطور در مورد امتناع. در اینها که امور، امور انتزاعیه هستند، آیا اینها وجود دارند یا ندارند؟ مىگوییم: اینها وجود دارند. از یك طرف مىبینیم اینها یك وجودى دارند كه وجودشان وجود ذهنى است. یعنى ذهن، اولاً هم معناى امكان را مىفهمد و ثانیاً هم این معناى امكان را بر موضوع حمل مىكند. «زیدٌ ممكن الوجود، زیدٌ ممكن القیام، زیدٌ ممكن الكتابة». این امكانى را كه واسطۀ بین كتابت و زید است، ما میبینیم که ذهن، این امكان را بر آن ماهیت حمل مىكند. از یك طرف مىبینیم كه خود این امكان بهعنوان یك مفهوم مستقل و متمایز از سایر مفاهیم در ذهن وجود دارد. آن معنایى را كه شما از امكان مىفهمید آن معنی را از پارچ و لیوان نمىفهمید. یعنى امكان یك مفهوم مستقل ذهنى مانند سایر مفاهیم است.