جلسه ۱۵۸

«قاعده: وقتى این مسئله را در این معانى تحقیق كردید و اینكه چطور سلسلۀ این معانى منقطع مى‌شود به انقطاع اعتبار عقل، (وقتى كه عقل دست از بیكاری‌اش بردارد، این سلسلۀ معانى هم منقطع مى‌شود) شما این را یك اسلوبى قرار بده (یعنى این مسئله را، این قاعده را، این انقطاع سلسله را، این امر را یك اسلوبى قرار بده) در همۀ طبیعت‌هاى عامه‌اى كه متكرر است، مانند وحدت که طبیعت عامه است و وجود که طبیعت عامه است و لزوم که طبیعت عامه است در هر قضیه، و [همانند آنها،] امكان و امتناع و سایر آن مفاهیمى كه قابل تسلسل ذهنى هستند؛ مى‌خواهد بإزاى این معانى شیئی در اعیان باشد یا نباشد، مثل وجود و وحدت (که وجود و وحدت مابإزاء خارجى دارند اما مثلاً زوجیت مابإزاء خارجى ندارد یا لزوم مابإزاء خارجى ندارد.) حقیقت این دو واقع در اعیان است. بلکه حقیقت وجود، أحقّ اشیاءِ وقوع عینى است (یعنى هیچ حقیقتى بالاتر از وجود نیست؛ هرچه را شما تصور كنید وجود بر آن صادق است.) ولی مفهوم حقیقت و مفهوم وجود از آن دسته معانى هستند كه قابل تكرر و قابل ازدیاد و قابل تسلسل در عقل هستند. حقیقت وجود یك موجودیتى دارد، و برای موجودیت آن یك موجودیت دیگرى در عقل هست، تا وقتی كه عقل این موجودیت را مدام حمل كند و بگوید: وجود موجود است و آن موجود هم موجودیت دارد تا غیرنهایه. ولی مصداق این اتصافات غیرمتناهیه به‌حسب اعتبار عقل، حقیقت وجودى است كه بنفسه موجود است و این عینیت خارجى دارد. كلام در وحدت هم همین‌طور است.»

و اشكالى كه نسبت به این قضیه شده جوابش را ما گفتیم.

اللهمَ صلّ علی محمد و آل محمد