مرتب سازی:
جلسه ۱۵۹
5جواب مرحوم آخوند به اشکال تسلسل در قضایای خارجی و ذهنی
جوابی که مرحوم آخوند مىدهند یک جواب است و جوابی که مرحوم محقق دوانى از این مسئله میدهند یک جواب دیگر است. مرحوم آخوند در جوابى كه مىدهند براساس همین قاعده مىفرمایند که اگر مطلب را آنطوریكه باید و شاید متوجه میشدید [اینطور جواب میدادید.] البته ایشان بعد از مرحوم محقق دوانى بودند. محقق دوانى در شیراز در دوّان که یک دهی بوده میزیسته و بسیار آدم ملاّیى بوده و نظراتش، نظرات بسیار دقیقى بوده است. ظاهراً صد سال یا بیشتر قبل از میرداماد بوده است. آثار عرفانى ندارد؛ منظور این است که نمیدانیم طریق عرفان را رفته یا فقط نظرى بوده است! اما درهرصورت آرائش بسیار دقیق است! بهخصوص در بحث وجود ذهنى که اگر خاطرتان باشد ما رأى ایشان را با كمى اختلاف تأیید كردیم. مرحوم محقق دوانى برگشت همۀ قضایا را به وجود واحد مىكنند. ولی مرحوم آخوند در اینجا مىفرمایند که با آنچه ما قبلاً این مسئله را مطرح كردیم اصلاً بهطوركلى موضوع در قضیۀ خارجیه با موضوع در قضیۀ ذهنیه دوتا است. وقتى که مىگوییم: «زیدٌ ممكنُ الوجود» نظر ما بر زید در اینجا یك نظر حكایتى و نظر إشراف بر آن موضوع خارجى است. یعنى وقتی که میگوییم: «زیدٌ ممكنُ الوجود»، زید را بهعنوان زید خارج و وجود را بهعنوان وجود خارجى مدنظر قرار میدهیم؛ كأنّ داریم خارج را در ذهن خود مىآوریم، نهاینكه یك قضیۀ ذهنى براى خودمان درست كنیم. یعنی جنبۀ مرآتى دارد. در اینجا فقط وجود خارجىِ زید لحاظ شده است.
و این بحث، بحث بسیار مهمى است كه در بحث طریقیّت و موضوعیّت یا تصدیق و غیرذلك در جعل أمارات در آن بحثهایی که میکنند، اتفاقاً این بحث میآید که چطور نظر شارع در جعل أمارات به جنبۀ لحاظى و آلى است و اصلاً لحاظ استقلالى در جعل امارات ندارد، و لذا اشكالاتى مثل اجتماع ضدین و اجتماع مثلین و تصویب و امثالذلك كه در آنجا پیش مىآید، تمام اینها از آن قضایا برچیده مىشود. لحاظ آلى و لحاظ استقلالى در فلسفه در خیلى از موارد بهكار مىآید، همینطور در اصول و در فروع هم در خیلى از موارد اتفاق مىافتد، منبابمثال همانطور که قبلاً گفتم: حتى در مورد نظر كردن به آینه در حجّ اگر به آینه نظر استقلالى بشود این حرام نیست، مثلاً حاجى در حال احرام مىخواهد ببیند که این آینه موج دارد یا ندارد، این اشکال ندارد و حرام نیست، یا اینکه میخواهد نگاه کند ببیند مارک و آرم آینه مال کجا است که برود و بخرد، این اشکال ندارد. بله، اگر بخواهد در آینه نظر آلى بكند و خودش را بخواهد در آن ببیند این حرام است و باید كفاره بدهد. البته نروید و به حاجیها این را بگویید!!