جلسه ۱۵۹

سلسله تا وقتى هست كه شما سلسله را ایجاد مى‌كنید. سلسله مثل این است كه آهن بدست شما بدهند شما قالبى دارید، به مقدارى كه آهن در قالب بریزید حلقه درست مى‌كنید وقتى نریزید حلقه درست نمى‌كنید.

تلمیذ: دراصل دو قضیه داریم، یك قضیه كه جهت قضیۀ امكان است و امكان هم فانى در موضوع یا محمول است، یك قضیۀ دیگر داریم كه خود امكان مى‌شود موضوع قضیّه، پس مى‌شود قضیۀ آلى و قضیّه استقلالى. هر قضیۀ استقلالى در آن انتهایش هم كه تصور كنیم باز متوقف بر آلیّت قضیۀ قبلى است. قضیۀ آلیه باز متوقف بر قضیّۀ استقلالیه قرار مى‌گیرد، یعنى هر قضیۀ آلى توقف دارد ـ خود قضیّه توقف دارد ـ بر قضیّۀ ما قبل. پس اینجا سلسلۀ لایقفى هم تحقق پیدا كرده است.

استاد: سلسلۀ لایقفى تحقق پیدا كند اشكال ندارد. سلسلۀ لایقفی مثل اعداد مى‌ماند، آیا اعداد حدّ یقف دارند؟! هر عدد بعدى متوقف بر وجود عدد قبل است و هر عدد قبلى استدعاى عدد بعد را مى‌كند. یعنى اگر عدد پنج بخواهد در وعاء ذهن محقق بشود این پنج در وعاء ذهن، قبلش باید عدد چهار باشد. ذهن نمى‌تواند در خودش عدد پنجى را تحقق كند بدون عدد چهار. بله، تصور عدد پنج را مى‌كند ولى در ضمن تصور عدد پنج مى‌داند که عدد پنج بعد از عدد چهار است، یا اگر تصوّر عدد چهار را بكند مى‌داند که بعد از چهار، عدد پنج است. اینكه مى‌گویند: علیت در سلسلۀ اعداد اشكال ندارد به‌خاطر این است كه در سلسلۀ اعداد حدّ یقفى وجود ندارد. این مسئله، مسئلۀ ذهن است، تا وقتى كه ذهن عدد درست كند جا براى عدد بعدى هست و باز اثبات عدد قبلى هست، مگر اینكه در یك جا بایستد و این موجب امتناع نیست. امتناع این است که از نقطه نظر وجود خارجى، وجود یك شیئی در خارج، از نظر سلسلۀ علیت متوقف بر شىء دیگر باشد.