مرتب سازی:
جلسه ۱۶۰
4علىٰایّحال مسئلۀ نسب اربعه را بهعنوان یك عرض واحد بهحساب آوردن، خالى از قوت نیست، بهخصوص كه در این زمان و مكان، خود مكان عبارت از شیئی نیست بلكه یك امر اعتبارى است كه ذهن وجودى را اعتباراً محلّ برای ورود و عروض و حلول وجود دیگرى قرار مىدهد كه اسم او را مىگذارد مكان و اسم او را مىگذارد متمكِّن، آنچه در آنجا تمكن پیدا كرده شده، مکین شده، یعنى داراى تحقق خارجى شده است. الآن در اینجا این دفّتین، مكان براى این اوراقى است كه در اینجا قرار گرفته است، بعد در اینجا این فرش مكان براى این كتاب است، خود اطاق مكان براى فرش است، منزل مكان براى اطاق است، محله و كوچه مكان براى منزل است، همینطور شما مدام قضیه را گسترش بدهید مىبینید كه شیئی غیر از آن ماده و آن شىء خارج نیست كه شما اسم آن را مكان بگذارید، همین به یك اعتبار فرش است و به یك اعتبار مىشود مكان. این اطاق به یك اعتبار، تیر و آهن و گچ و چوب و آجر و این مسائل است و به یك اعتبار شما به آن مىگویید: مكان. این كوچه، خیابان و شارع و فضا و هوا است، شما به یك اعتبار این اسم را مىگذارید و به یك اعتبار به آن مكان مىگویید، چون شىء دیگرى را با این لحاظ كردید. این مسئلۀ مكان است.
بنابراین این قضیه در باب تناهى ابعاد در عالم خارج و ماده و صورت هم مىآید كه این كرات و اجرام سماوى و فلكى آیا اینها در مكان خلق شدهاند یا اینكه نه، به تحقق آنها مكان خلق شده است؟ یعنى آیا مىشود ما برویم و در جایی بایستیم كه آنجا دیگر كرهاى وجود نداشته باشد و آنجا آخر دنیا باشد؟ خب در آنجایى كه دیگر كرهاى وجود ندارد چه احساسى براى ما پیدا مىشود؟ چشم ما چه چیزى را مىبیند؟ آیا مىشود بعد از این كره، یك كرۀ دیگرى هم باشد؟ فرض كنید كه الآن ما از زمین حركت كردیم و در فلان ستاره رفتیم، در فلان جا به آخرین نقطۀ از اجرام که رسیدیم، در آنجا متوقف بشویم و بگوییم: بعد از آنجا دیگر مكان وجود ندارد، خب همین كرهاى را كه الآن در اینجا وجود دارد شما یك متر به جلوتر هل بدهید بنابراین یك متر به مكان آن اضافه شد. شما باز در آنجا این كره را به یك میلیون سال دیگر پرتاب بكن، آیا مكان به این عبارت است كه این كره و این جرم بعد از این حد دیگر متلاشى مىشود؟ آیا این معنایش است؟ خب این اصلاً معنی ندارد! این اصلاً تحقق خارجى ندارد، این مستحیل و تلاشى و امثالذلك است. اینكه از آن مرحله به بعد دیگر بر این جرم، عدم حاكم بشود این غلط است.