امکان استعدادی؛ آمادگی ماده برای پذیرش صورت و کمال

استعدادی به معنای آمادگی و تهیؤ ماده برای پذیرش صورت‌ها و اعراض جدید است؛ امری که برخلاف معانی پیشین امکان، صرفاً یک مفهوم انتزاعی ذهنی نیست بلکه دارای تحقق خارجی است. استاد با مثال‌هایی همچون نطفه، تخم‌مرغ و مواد طبیعی، نشان می‌دهد که استعداد اشیا برای وصول به فعلیت دارای مراتب شدت و ضعف بوده و ازاین‌رو امکان استعدادی حقیقتی تشکیکی است. همچنین توضیح داده می‌شود که هرچه ماده به حصول صورت نزدیک‌تر باشد، اطلاق امکان استعدادی بر آن روشن‌تر خواهد بود و با افزایش فاصله و وسائط، این اطلاق ضعیف‌تر می‌شود. در بخش دیگری از درس، دیدگاه رایج فلاسفه درباره اختصاص امکان استعدادی به ماده مورد نقد قرار می‌گیرد و استاد با توسعه این مفهوم، امکان استعدادی را در مراتب تجرد، نفس ناطقه و حرکت تکاملی موجودات نیز جاری می‌داند. سپس تفاوت امکان استعدادی با سایر معانی امکان بررسی شده و تبیین می‌شود که این نوع امکان از سنخ جهات منطقی نیست، بلکه وصفی واقعی و خارجی است که می‌تواند به‌عنوان محمول یا جزئی از محمول در قضایا مورد استفاده قرار گیرد. در پایان نیز نسبت میان استعداد، فعلیت، نقص و کمال در چارچوب حکمت متعالیه مورد تحلیل قرار می‌گیرد.