تفاوت وجوب بالغیر و وجوب بالقیاس الی الغیر

لا أنه اعتبارٌ فی الشی‌ءِ بحسبِ ما یُلائِمُ حالَ الغیرِ عندَ ما یَلحَظُ مقیسًا إلیه لا مِن حیث هو له فی نفسِه مِن قِبَلِ إفاضةِ الغیرِ.

«نه‌اینکه وجوب بالغیر عبارت است از یک اعتباری در یک معلول به‌حسب آن صفتی که ملایم با حال غیر است که همان علتش باشد وقتی که لحاظ می‌کند آن شی ء را در‌حالی‌که قیاس به آن علتش می‌کنند، نه از حیث اینکه این وصف برای این معلول است فی‌نفسه و از قبل غیر به او افاضه شده است. (یعنی وجوب بالغیر یک وجوب فی‌نفسه است نه وجوبی که از ناحیۀ قیاس در اینجا برایش پیدا بشود).»

و هذا فرقٌ صحیحٌ بحسبِ المفهومِ و فی الفلسفةِ العامیةِ.

«و این یک فرق صحیحی است که به‌حسب مفهوم و در فلسفۀ عامیه، در فلسفۀ کلیه در اینجا بحث شده است.»

چون در فلسفه کلیه، در فلسفۀ عموم که فلسفه مشهور است، برای معلول یک وجود استقلالی را در نظر می‌گیرند و این وجود استقلالی موجب می‌شود که یک وجوبی برای خود معلول فی حد نفسه بار بشود که آن وجوب را از ناحیۀ علت گرفته است، یک وجوب هم برای معلول اعتباراً لحاظ بشود در وقتی که با علتش ملاحظه می‌شود یا در وقتی که با یک معلول دیگر ملاحظه می‌شود که هر دوی اینها به یک علت ثالثه بر می‌گردند، این هم وجوب بالقیاس الی الغیر است. یعنی نمی‌شود که یک معلولی باشد و این نباشد، نمی‌شود این معلول باشد و این نباشد، چون هر دو به یک علت برمی‌گردند، در حالتی که هیچکدام از اینها وجوب به یکی دیگر ندادند، یعنی وجوب از این به او سرایت نکرده ، از علت به این دو تا سرایت کرده است، نه از این به او. این را می‌گویند وجوب بالقیاس الی الغیر.

در وجوب بالقیاس الی الغیر در اینجا لحاظ معلول می‌شود فی‌حدنفسه و وجود استقلالی برای او لحاظ می‌شود که این وجود استقلالی برای او موجب وجوب اوست در ملاحظۀ به معلول دیگر یا علت دیگر.