زیادت امکان بر ماهیت و ذهنی بودن آن

و کما لا یَتَأتّى لأحدٍ أن یزعَمَ أنّ الامتناعَ إن لم یکن له صورةٌ فی الأعیانِ لم یکن الممتنعُ فی الأعیانِ ممتنعًا فیه و إن لم یکن له امتناعٌ فی الأعیانِ لکان إما واجبًا أو ممکنًا فکذا لیس له أن یقولَ ما ذُکِرَ فی الحجةِ الثانیةِ بل الامتناعُ و الوجوبُ و الإمکانُ حالُها واحدٌ فی أنّها مِن الأوصافِ العقلیةِ التی لا صورةَ لها فی الأعیانِ مع اتصافِ الأشیاءِ بها فی الأعیانِ‌ و الأذهانِ جمیعًا فبَطَلَت الحجةُ الأولى و الثانیةُ.¹

«و همچنان‌که نمى‌شود کسى این‌طور تصور کند که اگر صورتى در اعیان نداشته باشد بنابراین ممتنع در اعیان دیگر ممتنع نیست، اگر این‌طور باشد، اگر امتناع در اعیان نباشد، اگر خود وصف امتناع در خارج نباشد باید این شی‌ء، یا واجب باشد یا ممکن باشد. پس نمى‌شود شخصى بگوید: آنچه در حجت ثانیه ذکر شد، [امتناع و جوب و و امکان] اینها همه حالشان واحد است در اوصاف عقلیه‌اى که صورتى دراعیان خارجى ندارند ولى ظرف اتصافشان در خارج است. خود شی‌ء در خارج متصف است ولى تحققش در ذهن است. [پس برهان اول و دوم باطل شد].»

اللهم صلّ علی محمد و آل محمد