زیادت امکان بر ماهیت و ذهنی بودن آن
نقد ادله وجود خارجی امکان در فلسفه
زیادت امکان بر ماهیت در این جلسه به بررسی دیدگاه قائلان به وجود خارجی امکان و نقد آن اختصاص دارد. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با تبیین اینکه امکان از معقولات ثانی فلسفی است و ظرف تحقق آن ذهن میباشد، نشان میدهد که نسبت دادن وجود خارجی مستقل به امکان ناشی از خلط میان وجود ذهنی و وجود خارجی است. در ادامه، چهار دلیل مطرحشده برای اثبات زیادت امکان بر ماهیت، از جمله تفاوت حکم ذهنی و خارجی، لزوم یکی از اوصاف ثلاثه، نقش ذهن در حمل مفاهیم و تقدم امکان بر حادث، بررسی و نقد میشود. استاد تأکید میکند که اتصاف ماهیت به امکان در خارج است، اما خود مفهوم امکان تحقق عینی مستقل ندارد. در نهایت روشن میشود بسیاری از اشکالات به دلیل خلط میان ماهیت، وجود و نحوه تحقق ذهنی مفاهیم شکل گرفته است.
مرتب سازی:
زیادت امکان بر ماهیت و ذهنی بودن آن
1درس دویست و ششم
بررسی قول به زیادت امکان بر ماهیت (2)
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
ذهن، ظرف وجودی امکان
عرض شد که مرحوم آخوند ادلۀ قائلین به زیادت امکان بر ماهیت را در تحقق خارجى بیان کردند. آن چیزى که تابهحال مشخص بود و فرمودند این بود که امکان از معقولات ثانی فلسفی است و ظرف تحققش در ذهن است. معقولات ثانیه ظرف تحققشان تمام در ذهن است؛ بهعبارتدیگر اینها وجود خارجى ندارند. بله، ممکن است مصادیق خارجى داشته باشند، مانند طبایع نوعیه، انسانیت و حیوانیت، ولى ظرف تحقق آنها ظرف تحقق در ذهن است. ظرف اتصاف در خارج است؛ یعنى یک شیء خارجى، یک عین خارجى متصف به امکان است ولى خود این مفهوم امکان اگر بخواهد قالبریزى بشود اگر بخواهد لباس وجود بپوشد، در چه ظرفى لباس وجود مىپوشد؟ آیا در این اتاق می پوشد یا اینکه در ذهن؟ صحبت در این است.
آقایان قائلاند به اینکه ظرف وجودش در خارج است. همینطور که ماهیات شخصیه و اعیان خارجى ظرف تحقق آنها در خارج است، یک چیزى به نام امکان هم در خارج هست، منتها همانطور که دیروز گفتیم فقط حلالزاده اینها را مىبیند! خلاصه آن کسى که شک و شبههاى در او هست میبیند. ما که ندیدیم همراه با این شیء خارجى و این عین خارجى، یک شیء دیگرى هم وجود داشته باشد بهنام امکان. دیدید بعضى اوقات یک تصاویرى را نشان مىدهند که همراه با آن تصویر یک سایهاى هم در کنارش هست؛ خودش تصویر است و یک سایهاى هم بهاندازۀ 2 یا 3 میل همراهش است و بعضیها سایههایش زیاد است. حالا ما از باب تشبیه مىگوییم. آن شیئى که خود تصویر است، خود آن ماهیتى است که در خارج هست. زید و عمرو و... ، آن سایهاى که در کنارشان هست همان امکانى است که آقایان مىگویند. این هم یک مسئلهای که واضح البطلان است.