بطلان وجود خارجی امکان بر ماهیت (دلیل دوم)

تصور دوم: صورت دیگر اینکه نه، این امکانات با آن امکانات تفاوت داشته باشد.

تصور سوم: صورت سوم اینکه نامتناهى‌ نباشند، یعنی متناهى باشند. بعد از اینکه ما این ماده را به دو قسم تقسیم کردیم هرکدام از این دو قسم دارای یک امکانات متناهیۀ بالفعل باشند. هر سه قسم باطل است و دلیلش هم خیلى روشن است.

[صورت] اول باطل است به‌خاطر اینکه لازمه‌اش این است که یک شى‌ء واحد در دو محل حضور پیدا کند، درحالتى‌که عرض قائم به محل خودش است و جایز نیست از یک محلى به محل دیگر تخطى کند. تمام اعراض قیامشان قیام صدورى است و نمى‌شود از یک محل به محل دیگری در آنجا وجود پیدا کنند. من‌باب‌مثال الآن این کمیتى که برای این لیوان است این کمیت اختصاص به این لیوان دارد، این کمیت با آن کمیتى که مربوط به آن لیوان است تفاوت دارد. این رنگ بیاضى که قائم به این کتاب است اختصاص به این کتاب دارد، اگر رنگ بیاض دیگری فرض بشود برای کتاب دیگر است برای این نیست. و اگر قرار بر این باشد آن امکان که قائم به محل خودش است که ماده است آن امکان بخواهد عین همان امکانى باشد که قبلاً بوده است، درحالی‌که فرض این است که آن ماده دو نصف شده است پس وقتی ماده دو نصف بشود، عوارض او هم تقسیم خواهد شد، دیگر عارض بعدى، عارض قبلى نخواهد بود و این محال است. این دلیل بطلان صورت اول.

دلیل بطلان صورت دوم اینکه چه اشکال دارد که هرکدام از این دو وقتى تقسیم مى‌شوند امکانات غیرمتناهیه‌اى را به‌وجود بیاورند؛ این نصفه براى خودش امکانات غیرمتناهیه را به‌وجود بیاورد، آن نصفه هم براى خودش امکانات غیرمتناهیه را به‌وجود بیاورد، اشکال ندارد، گفتن است دیگر، گفتن که دیگر مسئله‌اى نیست! مى‌گوییم: بله، هیچ مشکلی نیست، عیب ندارد! در اینجا ما هم مى‌گوییم: عیب ندارد ولیکن ببینم در خارج این را به چه نحو می‌شود تصور کرد.