بطلان وجود خارجی امکان بر ماهیت (دلیل دوم)
تقسیم ماده و تسلسل بینهایت امکانات
زیادت امکان بر ماهیت در این جلسه به بررسی برهان دوم برای نفی وجود خارجی امکان اختصاص دارد؛ آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی توضیح میدهند که اگر ماده حامل امکانات نامتناهی به دو بخش تقسیم شود، سه فرض پیش میآید: یا همان امکانات قبلی در هر دو نیمه باقی میماند، یا در هنگام تقسیم امکانات نامتناهی جدید پدید میآید، یا امکانات متناهی میشوند. هر سه فرض به تناقض میرسند؛ زیرا یا مستلزم انتقال عرض از محل به محل دیگر است، یا موجب تسلسل بینهایت در علل و امکانات حادث میشود، یا با فرض نامتناهی بودن اولیه ناسازگار است. در ادامه نیز اشکال دیگری مطرح میشود که اگر امکان صفت خارجی باشد باید به موجود خارجی اضافه شود، در حالی که اضافه به معدوم ممکن نیست. نتیجه جلسه این است که نظریه وجود خارجی برای امکان، با تحلیل عقلی و اصول علیت و امکان سازگار نیست و دچار اشکالات جدی میشود.
مرتب سازی:
بطلان وجود خارجی امکان بر ماهیت (دلیل دوم)
1درس دویست و دهم
بررسی قول به زیادت امکان بر ماهیت (6)
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
الوجه الثانی أنّ المادةَ الحاملةَ للإمکاناتِ الغیرِ المتناهیة إذا قَطَعناها بنصفین فإمّا أن یَبقى فی کلِّ مِن النصفین إمکاناتٌ غیرُ متناهیةٍ هی بعینِها الإمکاناتُ التی کانت أو یحدِثُ لها إمکاناتٌ غیرُ متناهیةٍ فی تلک الحالِ أو یبقى فی کلِّ واحدٍ إمکاناتٌ متناهیةٌ و أقسامُ التوالی باطلةٌ فکذا المقدمُ.1
وجه دوم در بطلان وجود خارجی امکان و ادلۀ بطلان آن
وجه دوم در بطلان وجود خارجى امکان این است که ایشان فرمودند: اگر ما یک مادهاى را که آن ماده قابلیت براى ترقى دارد یا قابلیت براى تنزّل دارد، بهعبارتدیگر مشمول قاعدۀ کون و فساد است و تبدل صور واحداً بعد واحدٍ است، اگر ما این مادۀ واحده را به دو نصف تقسیم کنیم لازمهاش این است که هرکدام از این دو قسم راه خود را درپیش مىگیرند و به همان حرکت صعودى و یا حرکت نزولى که هردوى اینها مشمول تغیّر و تبدل در ماده و صورت است پیش مىروند. پس این مسئله در اینجا هم برطبق همین قانون که قبل از هر حادثى امکان او وجود داشته باشد باید این مادۀ واحدۀ ما هم مولِّد حوادث متعدده، و بهموجب آن، امکانات متعدده در خارج باشد. یعنى هم حوادث لایتناهى در اینجا مطرح است و هم براى هر حادثى یک امکانى باید در خارج باشد. این مطلب ایشان بود.
سه تصور در اینجا ممکن است پیدا بشود:
تصور اول اینکه هرکدام از این امکانات غیرمتناهیهاى که در اینجا پیدا شده است عبارت باشد از همان امکاناتى که قبلاً بوده است. یعنى چطور ما قبلاً امکانات غیرمتناهیه داشتیم، قبل از اینکه او را نصف کنیم و قطع کنیم امکانات غیرمتناهیه بود، چون این ماده مرتباً در حال تبدل صور است دیگر، مدام صورت بهخود مىگیرد و براى هر صورت یک امکان باید در خارج وجود داشته باشد. حالا اگر این امکاناتى که مىخواهد بعداً پیدا بشود و حادث بشود و غیرمتناهی [باشد] همان امکانات باشد این یک صورت است.
- . الحکمة المتعالیة، ج 1، ص 185.