خصوصیات ممکن بالذات: ترکیب و وحدت ذهنی
نسبت مفاهیم ذهنی با امتناع و امکان در ترکیبها
امکان ذاتی و ترکیب مفهومی در ممکن بالذات جلسه به بررسی نکته میپردازد که در موجودات ممکن، ترکیب واقعی در خارج تنها در صورت وحدت حقیقی معنا دارد و بسیاری از ترکیباتی که ذهن تصور میکند صرفاً مفهومی و ذهنی هستند. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی توضیح میدهد که در مواردی مانند اجتماع دو واجب یا دو ممتنع، مصداق خارجی برای ترکیب وجود ندارد و آنچه رخ میدهد صرفاً تصور ذهنی است که به حمل اوّلی قابل فهم است اما در خارج محال است. در ادامه، نقش وحدت در تحقق وجود بررسی میشود و بیان میگردد که هر جا وجود حقیقی باشد، وحدت نیز حضور دارد و فقدان وحدت به معنای عدم تحقق وجود مستقل است و مفاهیم ذهنی حتی در صورت تصور به مصداق خارجی تبدیل نمیشوند. در پایان، نتیجه جلسه این است که بسیاری از ترکیبات فرضی، از جمله ترکیب ممتنع با واجب یا اجتماع نقیضین، تنها در سطح ذهن معنا دارند و در خارج فاقد تحققاند.
مرتب سازی:
خصوصیات ممکن بالذات: ترکیب و وحدت ذهنی
2بهطورکلى در تمام تصورات قضایاى امتناعیه یا در مرکباتى که ترکب آنها محال است، در همۀ آنها وجود مفهومى همان مرکب عبارت است از وجود مصداقى آن مرکب؛ منتها در عالم ذهن و در وعاء ذهن. نه وجود مفهومى او که مطبَّق وجود خارجى آن مفهوم در عالم خارج و در عالم اعیان باشد. این بحث قبل بود تا اینکه به مبحث امروز رسید.
مطلب دیگرى که در اینجا مرحوم آخوند میفرمایند این است که وحدت در همۀ اشیاء و در همۀ اقسام معتبر است. در مرکّب، وحدت بهلحاظ وجود خارجى اعتبار دارد، و آن وحدت همان مسئلهاى است که ما غالباً از آن مسئله به تساوى وحدت و وجود تعبیر مىکنیم و به تساوى وحدت و تشخص. در هر جا که وجود هست در آنجا تشخص هست، و در هر جا که تشخص هست در آنجا وحدت هست. بنابراین در امکان ذاتى چون وجود خارج، وجود بسیط، وجود واحد و مشخص است در آنجا وحدت حاکم است. اگر مرکب ما مرکب از دو واجب بالضروره در خارج بشود، در آنجا وحدتى دیگر حاکم نخواهد بود؛ در آنجا دو وحدت وجود دارد نه یک وحدت. یا اینکه اگر یک واجب و یک ممتنع باشد باز در آنجا وحدت تحقق پیدا نخواهد کرد، بلکه در آنجا اثنینیّت حاکم است و در هر جا که اثنینیّت حاکم است در آنجا عدم حاکم است نه وحدت. بله، اثنینیتی که خودش مرکب از دو وحدت بشود، آن در آنجا مساوى با وجود است اما اینکه وجودى در خارج با عنوان اثنینیت بخواهد محقق بشود این امکان ندارد. آن اثنینیت باید تقسیم به وحدات بشود. این هم یکى از آن احکامى که مختص به وجود است که ایشان مىفرمایند.
علت امتناع مرکب از دو واجب بالذات یا ممتنع و واجب یا واجب و ممکن بالذت
بعد یک مطلبى را هم ایشان اضافه مىکنند و بعد بقیه را دیگر از روى متن مىخوانیم. دیگر بحث امروز خیلى مطلبى ندارد. و آن این است که علت براى امتناع اجتماع دو امر عدمى و امتناع ضرورى یا علت براى عدم ترکیب دو واجب بالذات یا مرکب از یک واجب و یک ممتنع یا از یک واجب و یک ممکن بالذات علتش چیست؟ بعضىها فرمودند که علت امتناعش بهخاطر وجود عدم علتِ وجودى آن امر خارج است. به جهت اینکه هر مرکبى در ترکب خودش نیاز به علت دارد، و ما مىدانیم که مرکب، وجودش عبارت است از وجود اجزاء در خارج بنابراین اگر دو امر ممتنع بخواهد ترکیب پیدا بکند لازمهاش این است که علت وجودى در اینجا براى اجزاء خارجى داشته باشیم که آن علت وجودىِ جزء خارج بیاید و موجب ترکب این دو امر ممتنع باشد، و فرض این است که اجزاء، ممتنع الوجود هستند پس به عدم علت آن جزء خارجى برمىگردد.