امتیاز مرتبه ذات و معلول و اسماء و صفات

پس این صورت، جنبۀ فعلی است برای یک مجموعه‌ای که آن مجموعه مرکب از دو چیز شده است. یکی از دو طرف این مجموعه جهت امکان است که عبارت است از ماهیت و عبارت است از ماده. یکی از دو طرف آن مجموعه جهت فعلیت است که عبارت است از صورة الشیء. فلهذا می‌فرمایند که حقیقة الشیء بصورته لا بمادّته که در بحث آکل و مأکول می‌آید که در آنجا خیلی این مباحث می‌آید و اشکالاتی که نسبت به جسمیت ابدان می‌آید به همین کیفیت موجود در این عالم، در عالم قیامت است یا تغییر جسمیت به جسمیّة أخری است اشکالاتی در آنجا وارد می‌شود.

در کیفیت حضور روح و نفس در بهشت و جهنم و قیامت

صحبت و دلیل محکمی مرحوم آخوند در آنجا می‌آورند و خیلی از این مسئله حمایت می‌کنند. گرچه یک دلیل برهانی و عقلی بر وجود جسمیت به همین نحو مذکور ما نداریم. در اینجا روایات و آیات دلالت بر وجود جسمیت در آن نشئه دارد. اما این جسمیت به همین نحوه‌ای که الآن هست، به همین نحوۀ موجود، یعنی جسمیت با همین قوانین حاکم بر این جسمی که الآن وجود دارد، به همین وضعیت، یک دلیل صریحی راجع به آن نداریم؛ البته ظهور دارد. ما ادلۀ زیاد داریم من‌باب‌مثال در یک روایت داریم از امیرالمؤمنین علیه‌السلام که در جواب اینکه: «آیا ما در قیامت به‌ همین کیفیت محشور می‌شویم؟» حضرت می‌فرماید:

با همین وضعی که الآن هستی، یعنی همان دستی که در آن جنگ این کار را کرد، در این جنگ این کار را کرد و الآن این کار را می‌کند، الآن در قیامت هم همین دست ظهور دارد و بروز دارد.

تلمیذ: با حقیقة الشیء بصورته شکی نیست در اینکه انسان در آن عالم از نظر روحی کلاً تغییر می‌کند آن‌وقت چطور می‌شود همان صورت باشد یا مثل این صورت باشد. این به شیء بصورته نمی‌خورد.