امتیاز معلول اول از واجب الوجود

استاد: هرچه می‌خواهد باشد بالأخره این زید که پارسال نبوده است یعنی وجودِ زید الآن ازلی است؟!

تلمیذ: ما وجودش را می‌گوییم، ماهیت خارجی‌اش را که نمی‌گوییم.

استاد: بالأخره این‌هم وجود است.

تلمیذ: اسم عالم ازل می‌گذاریم و می‌گوییم: در عالم ازل...

استاد: آن ملکوت و حقیقتش بوده ولی وجود مادی‌اش که الآن هست. پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم در سال فلان به دنیا آمده است، در زمان حضرت آدم که نبوده است! آدم نگاه به عرش و کرسی و لوح کرد و دید خمسۀ طیبه‌ای هست و به آنها متوسل شد و توبه کرد و فلان.¹ چرا وجود پیغمبر را در کنار خودش ندید؟! پیغمبر نبود، باید شش هزار سال بگذرد تا پیغمبر بیاید، این وجود پیغمبر که در خارج آمده آیا ازلی است؟ نه! ازلی نیست.

تلمیذ: رؤیت پیغمبر و ارواح خمسۀ طیبه و توبه کردن او را به معنای سیر و سلوک کردن و برگشتن از عالم کثرت به عالم وحدت معنا کنیم؟!

استاد: بله، تعلق به دنیا؛ تعلق به دنیایش را به او بخشید و... توبه کرد.

اگر او گندم نمی‌خورد که ما و شما اینجا نبودیم. دنبال چیزهای دیگر رفته بودیم.

تلمیذ: در کتاب مهر تابان آقا به مرحوم علامه یک اشکال فرمودند که حضرت چرا از عالم وحدت به عالم کثرت آمد؟! علامه می‌فرمایند: به‌خاطر اینکه از کثرت چیزهایی برداریم و ببریم. شما فرمودید که چیزی در عالم کثرت پیدا نمی‌شود و عالم کثرت برای همان عالم وحدت است و چیزی حاصل نشده است که بگوییم فاقد بوده است و بعد حاصل شده است. بالأخره آن اشکال شما باقی است چون چیزی گیرمان نمی‌آید بالأخره آن چیزی که بود، بود. و الآن هم کما کان.

استاد: بالأخره این بروز و ظهور باید باشد یا نباشد؟!

تلمیذ: نباشد چه اشکالی دارد؟!

استاد: وقتی که کار به فعل خدا برمی‌گردد، دیگر اشکال هم وارد نیست چون اگر می‌خواهید به خدا برگردانید که اشکال وارد نیست ﴿لَا يُسۡ‍َٔلُ عَمَّا يَفۡعَلُ وَهُمۡ يُسۡ‍َٔلُونَ﴾³ و اگر مربوط به این عالم است می‌گوییم: بروزات و ظهورات و... حب به ذات حب به لوازم ذات و به ظهورات ذات هست.