امتیاز معلول اول از واجب الوجود

تلمیذ: این‌طرف اشکال ندارد. تا قبل از اینکه فانی بشود یک آثاری از او متمشی می‌شود.

استاد: آن به‌خاطر بروز و ظهورات است.

تلمیذ: حالا چطور شد که کل آثار هرچه در عالم وجود موجود است همۀ آثار به او متصف است؟!

استاد: این به‌خاطر بروز و ظهوراتش است؛ وجود در هر مرتبه یک بروز و ظهوری دارد. در مراتب نوریه چون وجود قوی است بروز و ظهوراتش قوی است. شدت و ضعف بروز و ظهورات موجب نمی‌شود که به یک شیء مطلق بگویید و به شیء دیگر مقید بگویید. وجود در یک مرتبه‌ای بسیار قوی است و دارای یک بروز و ظهورات است و در یک مرتبه ضعیف است. این خصوصیات نفسانی که عبارت از عین ثابت و امثال‌ذلک است، آن عین ثابت منافاتی با بروز و ظهورات ندارد؛ یعنی آن فنائی که بر عین ثابت حاصل می‌شود منافاتی با نفس عین ثابت ندارد که عین ثابت در آنجا هیچ اثری از او نباشد و یک عین ثابت دیگری در آنجا به‌وجود بیاید. نه، اینها ظهورات است که منافاتی با فناء عین ثابت و ظهورات خارجی در خودش ندارد؛ یعنی ممکن است یک وجودی در عین اینکه ظهور خارجی را دارد به مرتبۀ تجرد تام رسیده باشد. یک وجودی هم همین ظهور و بروز خارجی را داشته باشد و به مرحلۀ تجرد تام نرسیده باشد.

ماهیات؛ بروز و ظهور سنخۀ وجود

مگر ما در بحث عینیت ماهیات با وجود عرض نکردیم که ماهیات از سنخۀ وجود هستند. آن بحث را اگر درنظر داشته باشید دیگر این اشکال نباید در اینجا بیاید. ماهیات را جدای از وجود نمی‌دانیم تا آن را در فناء حذف کنیم. ماهیات بروز و ظهور سنخۀ وجود است و سنخۀ وجود با فناء چه ارتباطی دارد؟!

تلمیذ: ما اینجا اشکال نمی‌آوریم. این‌طرف یک اشکال هست و اشکالش این است که شخصی که به ولایت می‌رسد خودش را حاضر در تمام مظاهر می‌بیند.