اتصاف ماهيت و وجود در امکان و ضرورت (2)

یک وقتی شما می‌خواهید این ماده‌ای را که الآن هست را نسبت به علتش ملاحظه بکنید یعنی آیا آن علتی که الآن دارد ماده را افاضه می‌کند ـ حالا کاری نداریم اینکه صورت‌بندی می‌کند، خود ماده را اصلاً دارد درست می‌کند، بالأخره گفت: سر بی مو را نمی‌شود تراشید، اول باید سری را درست کنی بعد مویش را بتراشی، اول باید یک ماده‌ای را شما درست کنید بعد صورت را برای او بیاورید صورت بدون ماده که در عالم نداریم ـ اگر ماده را بالنسبه به آن علت ملاحظه بکنیم امکان ذاتی می‌شود و دیگر ضرورت ندارد. بله، مگر اینکه بگوییم که آن علت خودش اقتضاء می‌کند مِن حیث ذاته که دوام فیض و دوام این وجود را در خارج اختیار بکند، دیگر خودش می‌داند. ما در اینجا گیر می‌کنیم که این حلقه‌ای که می‌خواهد ماده را به علت وصل بکند ما در اینجا می‌ایستم که آیا این علت می‌خواهد این ماده در خارج باشد یا نمی‌خواهد باشد؟! اینجاست که ما امکان ذاتی می‌گوییم.

اللهم صل علی محمد و آل محمد