اتصاف ماهیت و وجود در صادر اول (4)

مسئلۀ بقاء علت محدثه در علت مبقیه

پس این ماهیت با توجه به تعلق علت او خودش هم موجود شده است نه‌اینکه خودش الآن کنار هست! فرض کنید این لیوانی که الآن خالی است هم ممکن است در این لیوان آب نباشد یااینکه این آب را در این لیوان بریزید. ببینید الآن آب را در این لیوان ریختم. این آبی که در لیوان ریختم حال این لیوان بالنسبه به این آب با حال این لیوان بالنسبه قبل از این آب یکی است؟! این یکی نیست! این را الآن می‌گویند: لیوانی که در او آب هست. قبلاً لیوانی بود که در او هوا بود. چطور شما بااینکه این آب را در این لیوان ریختید باز حکم این لیوان را از این آب جدا می‌کنید؟! معنا ندارد! وقتی که شما می‌گویید که علت تعلق گرفته است و وجود ماهیت را درست کرده است پس ماهیت موجود شده است. یا باید در اینجا که ماهیت موجود است بگویید که این ماهیت با نفس وجود از امکان ذاتی حذف شده است و این ماهیت دیگر ممکن بالذات نیست که این حرف را ما بعداً و قبلاً باطل کردیم و می‌کنیم به اینکه هر چیزی که در خارج وجود پیدا کند همان علت محدثۀ او علت مُبقیۀ او خواهد بود و تا مادامی که علت محدثه علت مُبقیه است امکان ذاتی با خودش موجود است و امکان ذاتی از او سلب نخواهد شد. «سیه‌رویی ز ممکن در دو عالم جدا هرگز نشد ...»¹ این مسئله مربوط به مسئلۀ بقاء علت محدثه در علت مبقیه است؛ یعنی همان علت محدثه باید موجب علت مبقیه هم باشد.

وحدت وجود و ماهیت در مرحله تحقق خارجی

پس اینکه علت آمده تعلق به وجود گرفته است دلیل نمی‌شود که ماهیت در اینجا جدا باشد. ماهیت موجوده در اینجا در خارج هست نه‌اینکه وجود در خارج هست و ماهیتش عدم است. ماهیت امکان ذاتی دارد برای خودش دارد به ما کاری ندارد! یعنی چه به ما کاری ندارد؟! اینکه الآن آمده در خارج موجود شده است شکل خاص از وجود الآن در خارج موجود هست همان شکل خاص لا نَعنی بهِ إلا الماهیة این چیزی نیست و ما غیر از این قصد نمی‌کنیم.