ادراک صحیح صدور معلول از ناحیه علت

خب اینکه الآن خلق بروز دارد معنایش این است که مشیت او تعلق به این بروز صفت گرفته است. علم و قدرت او تعلق به این بروز صفت گرفته است پس این بروز صفت جدای از مرتبۀ بساطت او است. جدای از آن مرتبه نه‌اینکه عارض بر او بشود یعنی هنوز جنبۀ معلولیت به مسئلۀ ابراز و اظهار جنبۀ علیت تعلق نگرفته است. بنابراین آنچه که همیشه با ذات است و مستحیل است از ذات جدا بشود، آن علم و قدرت است و آنچه که مانعی ندارد که از ذات جدا شود و در مرتبۀ مادون ذات، ارادۀ ذات به آن تعلق بگیرید جنبۀ واحدیت است پس در جنبۀ واحدیت که مرتبۀ وجود منبسط است که از آن وجود منبسط با کلمات مختلف تعبیر می‌آورند، آن جنبۀ واحدیت منشعب به مجردات و به مادیات می‌شود و در این مرتبه هست که خالقیت، رازقیت، رحمانیت، قهاریت، المصوّر و المکّون و ﴿وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ﴾¹ و اینها مدام یکی‌یکی می‌آیند و هرکدام بر طبق کیفیت إعمال، یک نحوه در خلق إعمال می‌کند. مصور می‌آید یک کار انجام می‌دهد، مکوّن می‌آید یک کار انجام می‌دهد، رحم و عطوفتش می‌آید یک کار انجام می‌دهد، صفت جمالش می‌آید یک کار انجام می‌دهد و صفت قهرش می‌آید و... تمام اینها می‌آیند یکی‌یکی یک اثری می‌گذارند و پرونده را امضاء می‌کنند و می‌روند. یک‌دفعه یک بچه بیرون می‌آید حالا این بچه که بیرون آمده ما نمی‌دانیم که [خیلی] مهر بر این خورده است؛ آن جمیل پروردگار آمده یک مهر به آن زده، قهر پروردگار یک مهر زده، جود پروردگار یک مهر زده، مدام این مهرها خورده خورده حالا آقا آمده اسمش را حسن آقا گذاشتیم اما خبر ندارید که چه‌ها گذشته و چه مسائلی بوده و هرکدام از این ملائکه که مفیض یک اسم هستند آمدند در آنجا چه‌کار کردند! ما فقط می‌بینیم که این بیرون آمده و به این صورت جزئیه درآمده است. مسئله اینجا روشن می‌شود که علم و قدرت صادر اول نیستند.