
نسبت امکان ذاتی و امکان وقوعی در تناهی عالم
تحلیل تفاوتهای هستیشناختی در براهین اثبات تناهی ابعاد
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق تفاوت میان «امکان ذاتی» و «امکان وقوعی» در مباحث فلسفی، بهویژه در مسئله تناهی ابعاد عالم میپردازند. بحث با بررسی مبنای قوم در استلزام ممکن بالذات و ممتنع بالذات آغاز شده و به نقد دیدگاههای رایج درباره تناهی یا عدم تناهی مکان و ابعاد مادی کشیده میشود. استاد با تفکیک میان اعتبار ماهیت در مقام ذات و تحقق آن در مقام واقع، توضیح میدهند که چرا برخی استدلالها در قیاس خلف دچار خلط مبحث میشوند. در ادامه، ایشان با نقد نگاههای سطحی به فیض الهی و تناهی اجرام، بر این نکته تأکید میکنند که اثبات امکان ذاتی برای یک امر، لزوماً به معنای امکان وقوعی آن در خارج نیست. این جلسه با ارائه راهکاری برای حل تعارض میان امکان ذاتی و امتناع بالذات در براهین فلسفی به پایان میرسد تا مخاطب دریابد چگونه میتوان میان ضرورتهای عقلی و واقعیتهای خارجی جمعبندی کرد.
نسبت امکان ذاتی و امکان وقوعی در تناهی عالم
4اشکالی که به این مسئله وارد میشود این است که صحبت در حصر بین دو نقطه و حصر بین حاصرین نیست بلکه صحبت در عدم تناهی در خود نقطه هست! یعنی در فرض خود نقاط در نامتناهی بحث میکنیم والاّ بله، بین دو نقطۀ ده سانتی هم ده سانت متناهی است. یک متری هم متناهی است و یک فرسخی هم بین دو چیز متناهی است ولی صحبت در این است که شما نقطه را متناهی فرض کردید بعد آنوقت مجبور شدید بگویید که پس حصر بین حاصرین هم متناهی خواهد بود ولی فرض این است که ما نقطه را غیر متناهی فرض میکنیم چرا شما حصرش را متناهی فرض میکنید؟! میگوییم که شما این نقطهای را که میخواهید تصور بکنید این نقطه حد یقفی ندارد. اگر قرار باشد بر اینکه مکان را حقیقی بدانیم والاّ اگر غیر حقیقی بدانیم ممکن است که بالأخره فرض بشود یک وقتی این اجرام تمام بشود همانطوریکه کرۀ زمین محدود است و برای محدودیتش هم حسابوکتاب و نظم و انضباطی دارد ممکن است لعلّ به یک جایی برسیم و بگوییم که اجرام تمام میشوند مگر لازمۀ فیض خدا این است که اجرام نامتناهی باشند؟! اگر لازمۀ فیض خدا این است که اجرام نامتناهی باشند بنده هم میگویم که لازمۀ فیض خدا این است که کرۀ زمین بهاندازۀ همۀ اجرام باشد! این که دیگر نشد چون حالا فیض خدا عام است پس باید کرۀ زمین را هم بزرگ کند، این مقدار با فیض منافات دارد! چون فیض خدا عام است این انسانی که دو متر یا یک متر و هفتاد سانت خلق کرده است باید این انسان را دراز مثل چنار درست کند چون فیض خدا عام است، هرچه درازتر باشد بهتر است!! این قضیه چه استلزامی دارد و حالا این فیض نامتناهی بودن ... درحالیکه داریم: ﴿لَقَدۡ خَلَقۡنَا ٱلۡإِنسَٰنَ فِيٓ أَحۡسَنِ تَقۡوِيمٖ﴾؛1 ما انسان را در بهترین نوع و شکل خلق کردیم در یک حالت اعتدال و در یک حالتی که...
- . سوره تین (95) آیه 4. امام شناسی، ج 5، ص 83:
«به تحقیق که ما انسان را در نیکوترین قوامى آفریدیم.»
- . سوره تین (95) آیه 4. امام شناسی، ج 5، ص 83:
