ماهیت و نسبت آن با وجود و عدم

خلاصه حالا این‌هم مدام بگوید: آقا درست بنشین. [آن شخص] می‌گوید: تو که به من نگفتی، تو داری به آن آینه می‌گویی به من چه مربوط است! این می‌گوید: من دارم تو را می‌بینم! [آن شخص] می‌گوید: تو من را نمی‌بینی، تو داری عکس من را می‌بینی و آنکه در آینه هست، من در آینه نیستم! اگر در آینه بودم که آینه خرد شده بود! من سر جایم نشستم و صد و سی کیلو هم وزنم است و آینۀ تو هم [کوچک] است. این چه حرف‌هایی است که می‌زنی؟! خلاصه بالأخره حالا دیگر دست به یقه می‌شوند و دیگر باید به یک جا برسانند!

همۀ اینها خیال است! هرچه در عالم هست خیال است! خیال اندر خیال است! آن در بالا کار انجام می‌دهد و من دارم از این می‌بینم! مسئله این است. او انجام می‌دهد و ما از این می‌بینیم! مولانا یک شعر دارد می‌گوید:

همه خیال است! یا آن شعری که می‌گوید:

عار است! ننگ است! همه خیال است! و انسان اگر دقت کند و یک قدری عمیق مطلب را بررسی کند می‌بیند که غالب، نود درصد و 95 درصد بلکه بگویم که 99 درصد از حکومت‌ها و قضاوت‌ها و ادراکات مردم خیال است، همه خیال است! آقا چرا این‌طوری کردی؟! اصلش را نگاه کنی می‌بینی اصلاً این‌طور نبوده و تصور اشتباه بوده است! او چرا آن‌طوری کرد؟! تازه خوب‌های آن [این‌طور است]!

ریشۀ تمام دردها و گرفتاری‌های مردم از منظر مولانا

بحث خیال مولانا را مطالعه بکنید، جای‌جای مثنوی آورده است خیلی عالی است! اصلاً می‌گوید: تمام درد مردم فقط روی همین قضیه است! روی قضیۀ تخیل است! تمام دردها! تمام گرفتاری‌ها! تمام جنگ‌ها! سر یک کوه دعوا دارند که این کوه برای ما است! بزنید، صد هزار نفر کشته می‌شوند! پنجاه هزارتا از این کشور [و بقیه از آن کشور] سر این که کوه برای من است یا برای تو است! آن می‌گوید این قسمت و دو متر از زمین برای ما است و این می‌گوید: برای من است! اصلاً تمام کل جریان در هر مسئله‌ای [این‌طور است]؛ زمینش، زنش، ریاستش، حکومتش و پولش! ایشان اینجا هم در اینجا دارد.