تبیین جایگاه ماهیت و وجود در فلسفه اسلامی

بنابراین از نقطه‌نظر نفس وجود، وجود ملائکه با وجود ما دوتاست، از نقطه‌نظر ربط ما آن ملائکه در التصاق با ما و در اتحاد با ما، ما را به رشد و تکامل می‌رسانند یعنی وقتی شما یک حالت روحانی پیدا می‌کنید در آن موقع ملک با شما اتحاد پیدا کرده که یک حالت روحانی پیدا می‌کنید، در آن جایی که کدورت پیدا می‌کنید و انسان یک معصیت می‌کند در آنجا شیطان با انسان اتحاد پیدا کرده است، نه‌اینکه چیزی را به ما داده است. ملک در آنجا چیزی را به ما نمی‌دهد، ملک علم با ما اتحاد برقرار می‌کند ما می‌گوییم که عالم شدیم، ملک قدرت با ما اتحاد خارجی پیدا می‌کند ما می‌گوییم که قادر شدیم قضیه این است.

تلمیذ: پس نفسش ... ندارد؟

استاد: کدام نفس ندارد؟

تلمیذ: خود وجود من نه رنگ علم دارد و نه قدرت و نه رنگ شیطنت.

استاد: هیچ‌کدام را ندارد، او می‌آید و متحد می‌شود.

تلمیذ: خود وجود ما از قدرت جدا نیست.

استاد: وجود، وجود متصل است و در اتصال با مبدأ است که قدرت پیدا می‌کند، شما اگر آن اتصال را حذف کنید وجود هیچ چیز نیست و عدم محض است و این اتصال با مبدأ به‌وسیلۀ ملائکه است.

تلمیذ: آیا ملائکه در عرض هستند، نه در طول؟

استاد: ملائکه در سلسلۀ طولی هستند.

تلمیذ: شما می‌فرمایید که وقتی ملائکه در عالم مثال می‌آیند ...

استاد: متحد می‌شوند دیگر، در عرض قرار نمی‌گیرند یعنی در سلسلۀ طولی است، ما وقتی می‌خواهیم در سلسلۀ طولی رشد پیدا کنیم آن ملک باید مساعدت کند، مساعدت آن ملک در سلسلۀ طولی اتحاد با ماست. بالاتر می‌رویم ملک قوی‌تر، بالاتر می‌رویم ملک قوی‌تر، تمام اینها در سلسلۀ طولی موجب رشد انسان هستند.

اللهم صل علی محمد و آل محمد