نقد و بررسی اولویت ذاتی ماهیت در تحقق وجود

لذا کار خودش را انجام داد و اثبات را کنار گذاشت؛ اینکه ما حالا هستیم و [کسی] هستیم و فلان، نه مقام اثبات را به‌طورکلی کنار گذاشت و فقط ثبوت و آن اصالت و آن واقعیت را گرفت و در کنار این قضیه فراغتی برای او آماده و مهیا شد توانست در ظل این فراغت به‌کار خودش برسد والاّ اگر انسان بخواهد به این و آن بپردازد که فلانی راجع به من چه چیزی گفت یا آن شخص راجع‌ به من چه فکری کرده است و این مسائل، تمام اوقاتش در این مطالب می‌گذرد بدون اینکه یک ذره‌ای فایده‌ داشته باشد. آدم عاقل و رند آن کسی است که به نتیجۀ مطلوب برسد نه‌اینکه به این حواشی وقت خود را بگذراند و آن اصل قضیه از او فوت بشود. کار خودش را بکند و جلو برود. حالا هرچه می‌گویند، بگویند بالأخره یک روز خسته می‌شوند رها می‌کنند! مدام می‌گویند بعد دیگر خسته می‌شوند!

عدم وجود خلاف، نفاق، تشاجر و منازعه‌ در مقام ثبوت

اینها همه برای مقام اثبات است [اما] در عالم ثبوت هیچ خلاف، نفاق، تشاجر و منازعه‌ای وجود ندارد؛ ﴿وَنَزَعۡنَا مَا فِي صُدُورِهِم مِّنۡ غِلٍّ إِخۡوَٰنًا عَلَىٰ سُرُرٖ مُّتَقَٰبِلِينَ﴾¹ ما آن غل را در آخرت برمی‌داریم. بالأخره اینها عالم دنیا و نفس است در روز قیامت آقا یک‌دفعه می‌بینی آن دو نفری که در سر هم می‌زدند خدا اینها را پاک و درست کرده است و مقام اثبات را از ایشان گرفته است. غل و اینها مقام اثبات است! این را از آنها گرفته است و آنها را می‌بینی که نشسته‌اند و می‌گویند و می‌خندند و خیلی خوش هستند انگارنه‌انگار که اصلاً دنیایی و مسئله‌ای قبلاً بوده است. چقدر خوب است و چقدر ارزش دارد!

بسم الله الرحمن الرحیم

و الحاصلُ أنَّ الحکمَ على ماهیةٍ ما بالإمکانِ إنّما هو بحسبِ فرضِ العقلِ إیّاها مجردةً عن الوجودِ أو معَ قطعِ النظرِ عن انْصِباغها بنورِ الوجودِ و إمّا باعتبارِ الخارجِ عن فرض ِالعقلِ إیّاها کذلک فهی ضروریةٌ بضرورةِ وجودِها الناشئةَ عن الجاعلِ التامِ بالعرضِ و لیستْ لها بحسبِ ذاتِها صفةٌ من الصفاتِ لا ضرورةٌ و لا إمکانٌ و لا غیرُهُما أصلاً.²