تبیین حقیقت توبه و تبدل سیئات به حسنات
نقش نفس در تحول ماهوی اعمال و ضرورت انطباق تشریع با تکوین
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی مبانی فلسفی و کلامی پیرامون امکان تبدل سیئات به حسنات میپردازند. بحث با تحلیل اولویت ماهیت نسبت به وجود و ضرورت انطباق نظام تشریع با نظام تکوین آغاز میشود تا روشن گردد که احکام الهی بر اساس حقایق هستی وضع شدهاند. در ادامه، با نقد دیدگاههای سطحی که تبدل سیئات به حسنات را به معنای انقلاب ماهیت یا تغییر اعتبار شارع میدانند، به تبیین دقیق این مسئله از منظر حرکت جوهری و اتحاد عمل با نفس پرداخته میشود. استاد با تأکید بر اینکه اعمال انسان با نفس او معیت و اتحاد دارند، توضیح میدهند که چگونه توبه به عنوان یک جهش و تحول در نفس، میتواند کدورتهای گذشته را به نورانیت تبدیل کند. در نهایت، این نتیجه حاصل میشود که عقوبت و پاداش نه بر خودِ فعلِ فیزیکی، بلکه بر اساس ظلمت یا نورانیتِ نفسِ فاعل در هنگام انجام عمل استوار است.
مرتب سازی:
تبیین حقیقت توبه و تبدل سیئات به حسنات
5محالیت انقلاب و تبدل ماهیت
این مسئلۀ ﴿فَأُوْلَٰٓئِكَ يُبَدِّلُ ٱللَهُ سَئَِّاتِهِمۡ حَسَنَٰتٖ﴾ از اینجا ما به این نتیجه مىرسیم که انقلاب ماهیت علىٰکلّحال محال است یعنى اگر یک امرى داراى کدورت است این امر برگردد و متنور به نور حلیت و نور ایمان بشود. خب چطور ممکن است؟! طرف زنا کرده است حالا این زنا برگردد نکاح بشود! مگر مىشود؟! شرب خمر کرده و ... ﴿فَأُوْلَٰٓئِكَ يُبَدِّلُ ٱللَهُ سَئَِّاتِهِمۡ حَسَنَٰتٖ﴾ سیئات چیست؟! سیئات عبارت از زنا، شرب خمر، سرقت، قمار، کذب، تهمت و اینها مىشود. حالا یکدفعه در روز قیامت شما مىبینید این آقا زنا کرده و برایش نکاح نوشتند، نکاحش هم تازه نور دارد نهاینکه فقط نکاح است، خب این را چطورى حل کنیم؟!
یک مطلبى را فرمودند که ـ حالا از بحث خارج نشویم و جمعش کنیم ـ اصلاً نظام عالم و نظام تکوین همین است اینها تبدل ماهیات است فرض کنید حیوانی یک علفى را مىخورد خب این علف، علف طیب است بعد وقتى که از او دفع مىشود متبدل به شىء خبیث مىشود و این تبدل ماهیت است، وقتى که آن خبیث را شما در باغ بهعنوان کود قرار بدهید همین دوباره تبدیل به گیاه طیب خواهد شد پس نظام عالم نظام تغییروتحول است و به این کیفیت چه اشکال دارد؟! فرض کنید یک فردى زنا کرده بعد این زنایش متبدل به نکاح مىشود، اشکال ندارد!
این به خطابه اشبه است تا به بیان منطقى! این را که خدمتتان عرض مىکنم در بعضى از تفاسیر اینطور دیدم. اما مسئله این است که آنچه را شما مىبینید تبدل ماهیات نشده است که یک ماهیتى متبدل به یک ماهیت دیگر بشود. بله! در حرکت جوهرى که یک شىء در سیر جوهرى خودش بخواهد حرکت کند این در سیر جوهرى خودش لباسهاى مختلفى به خود مىپوشد همانطوریکه ما این مسئله را مىبینیم؛ جماد تبدیل به نبات مىشود، نبات تبدیل به حیوان مىشود، حیوان تبدیل به انسان مىشود. در سیر حرکت جوهرى ممکن است یک شیئی داراى ماهیتهاى مختلفى بشود ولى صحبت در این است که آیا در وقتى که این ماهیت داراى این ذات و این ذاتیات هست با فرض این ذات و ذاتیات در آن لحظه آیا ممکن است منقلب به یک ماهیت دیگر بشود؟! دیگر نمىشود. در آن لحظه این تبدل ماهیات بر یکدیگر از باب وجود سیال است که این وجود سیال در هر زمانى لباس مختلفى به خود مىگیرد و متدرج الحصول است. این ماهیت تدریجى الحصول مىآید منقلب به ماهیت دیگر بهلحاظ وجودش مىشود اما در وقتى که این ماهیت داراى این وجود است آیا در همان وقت فرض ماهیت دیگرى را مىشود کرد یا نمىشود کرد؟!