بطلان نظریه اولویت وجود و عدم نسبت به ماهیت

و بَعض آخَرُ بِالعَکسِ مِمّا ذُکِرَ وَ مِنهُم مَن ظَنَّ هَذِهِ الأولویة فی طَرَفِ العَدَمِ فَقَط بِالقیاسِ العَدَمِ فَقَط بِالقیاسِ إلَى طائِفَةٍ مِنَ المُمکِناتِ بِخُصوصِها.

بعضی از اینها [عکس آن چیزی هستند که ذکر شد] خیال کرده‌اند که این اولویت در طرف عدم است، نه نسبت به وجود. نگفته‌اند که وجود [نسبت] به بعضی اولیٰ است بلکه گفته‌اند که عدم نسبت به بعضی از ممکنات که وجودشان کمتر است اولیٰ است.

وَ مِنهُم مَن ظَنَّها بِالقیاسِ إلَى الجَمیعِ لِکَونِ العَدَمِ أسهَلَ وُقوعاً وَ المُتَقَوَّلونَ بِهَذِهِ الأقاویلِ کانوا مِنَ المُنتَسِبینَ إلَى الفَلسَفَةِ فیما قدم مِنَ الزَّمانِ قَبلَ تَصحیحِ الحِکمَةِ وَ إکمالِها.

بعضی از اینها این‌طور گمان کرده‌اند و گفته‌اند که اصلاً عدم نسبت به همۀ ممکنات اولیٰ است. چرا؟ چون عدم سهل‌تر است و دیگر نیاز به چیز ندارد، آن وجود است که مایه می‌برد من‌باب‌مثال شما بخواهید یک بچه درست کنید، چقدر مایه می‌برد؟! مقدمه و مؤخره و فلان!! حالا اگر نخواهید بچه درست کنید خب عدم خودش هست و فی‌حدّ‌نفسه نیاز به مطلبی ندارد.

و المُتقَوِّلین بهذهِ الأقاویل... آن کسانی که این مطالب را می‌گویند، افرادی بودند که تا حدودی نسبت به فلسفه آشنایی داشتند و این مطالب را این‌طور مطرح کرده‌اند که قبل از اینکه حکمت روشن شود ماهیت و اوصاف ماهیت را بدانیم و اینکه بدانیم ماهیت لا اقتضاء نسبت به طرفین وجود و عدم است.

و عِندَ طائِفَةٍ مِن أهلِ الکَلامِ کُلُّ ما هوَ الواقِعُ مِنَ الطَّرَفَینِ فَهوَ أولى لِمَنعِهِم تَحَقَّقَ الوُجوبِ فیما سِوى الواجِبِ وَ إن کانَ بِالغَیَرِ.

هرکدام از دو طرف وجوب و عدم اولیٰ است؛ یعنی برای ماهیت وجوب ندارد چون اینها وجوب را فقط اختصاص به واجب متعال دادند و غیر از خداوند را ولو واجب بالغیر باشد قبول نکردند و خیال کردند که در اینجا تسری و تعدی در حدود و ثغور واجب پیش می‌آید.

وَ رُبَّما تَوَهَّمَ مُتَوَهِّمٌ أنَّ الموجوداتِ السَّیّالَةَ کالأصواتِ وَ الأزمِنَةِ وَ الحَرَکاتِ لا شَکَّ أنَّ العَدمَ أولَى بِها وَ إلاَّ لَجازَ بَقاؤُها.