تبیین نسبت میان اراده الهی و اختیار انسان

1

درس دویست و چهل و ششم
بیان اقوال در باب علت ترجیح أحد الطرفین در یک امر (1)
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
تلمیذ: بعضی از اشیاء چند وجود دارند، وجود کتبی و لفظی و وجود عینی و نفسی، ما تمایز بین وجود عین خارجی و وجود نفسی را نفهمیدیم. فرقش چیست؟ فارق بین این دو وجود چیست؟ مثلاً هر شیئی یک وجود عینی دارد و یک وجود نفسی که همان وجود مبارک حضرت امام است، این را متوجه نشدیم.
استاد: آن وجود نفسی‌اش جنبۀ ربطی قضیه‌اش است دیگر. آن حقیقت شیء به صورت ...
تلمیذ: ذات باری‌تعالی؟
استاد: در واسطه فرق نمی‌کند، حالا ایشان نسبت به امام فرمودند یا اصلاً به‌طورکلی، در وجود امام؟!
معنای آیۀ ﴿وَلَا حَبَّة فِي ظُلُمَٰتِ ٱلأَرضِ ...﴾
تلمیذ: لفظ امام، آن قضیه را در شرح این فقرۀ ﴿وَلَا حَبَّةٖ فِي ظُلُمَٰتِ ٱلۡأَرۡضِ وَلَا رَطۡبٖ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٖ﴾¹ فرمودند و جای دیگر هم دیدم.
استاد: در وجود امام؟ وجود نفسی بله درست است دیگر.
تلمیذ: عینی‌اش همان حالت تحقق خارجی است درعین‌حال نفس هم می‌گوییم، نفس کجا باشد؟
استاد: وجود ملکوتیش است دیگر. وجود ملکوتیش که علت برای وجود عینی است، آن وجود عینی در وجود امام هست.
تلمیذ: ملکوتی که خودش وجود عینی نیست؟
استاد: نه‌خیر، معلول است.
تلمیذ: آنچه که تحقق خارجی بنا می‌کند.
استاد: خارج مراتب مختلف دارد.
تلمیذ: همین را می‌خواهم عرض کنم که این مراتب برای خود ذات باری‌تعالی یک مرتبه از خارج است پس دراین‌صورت تمام مراتب خارجیت دارند و عینیت دارند.
استاد: درست است، عینیت یعنی همان که در عالم شهادت هست، همان که تحدی و تقید برمی‌دارد، آن است. آن جنبۀ تقیدش ولو وجود مجرد، فرق نمی‌کند! ولو ملائکه که یک وجود عینی دارند و یک وجود نفسی دارند، آنها هم همین‌طور!
تلمیذ: دوباره بحث عود می‌کند پس اگر ملائکه وجود عینی دارند و وجود نفسی ...؟
استاد: وجود عینی‌شان همان است که در خارج کار انجام می‌دهد.
1. . سوره انعام (6) آیه 59. نور ملکوت قرآن، ج 1، ص 121:
  «و هیچ دانه‌اى در طبقات تاریکی‌هاى زمین نیست، مگر آنکه خداوند از آن آگاه است. و هیچ تر و خشکى نیست، مگر آنکه در کتاب آشکار خداوند موجود است.»