تبیین کیفیت جعل و صدور موجودات

معنای وجود تبعی

ایشان وجود عالم را اتفاق می‌داند. ایشان جعل را حتی به وجود هم مرتبط نمی‌کنند یعنی در باب جعل حتی نظر مرحوم آخوند این است که آنچه که در خارج هست، در خارج هست ولی وجود او وجود تبعی و بالعرض است و وجود استقلالی نیست. یعنی «اگر نازی‌ کند از هم فرو ریزند قالب‌ها»¹ این معنا معنای وجود تبعی است. اگر این نفت را شما قطع کنید آن آتشی که در جلو است آن‌هم خاموش خواهد شد پس آن نفتی که الآن بر سر این فتیله هست و موجب اشتعال این نار است آن نفت به‌خاطر مخزن زیرش است. شما آن فتیله را قطع کنید ارتباط بین آن سر فتیله و تَه آن در داخل مخزن هست قطع می‌شود بنابراین جریان نفت قطع می‌شود پس آن اشتعالی که در آنجا هست به‌واسطۀ اصل و حقیقتی است که در آن وجود دارد ولی صحبت در این است که آیا این اشتعال بالأخره هست یا نیست یا این اشتعال هم کشک است؟! یا ما تصور می‌کنیم؟! درست است که آن اشتعالی که الآن در بالای نفت قرار دارد آن اشتعال منشئش عبارت از آن مخزنی است که الآن این در او قرار دارد و از آنجا نشئت می‌گیرد و سیراب می‌شود و از آنجا حیات پیدا می‌کند ولی بالأخره آن بالا نفت هست و اگر نفت نباشد که اشتعال نیست. آنچه که در این عالم محقق هست و در خارج هست یا باید بگویید: دروغ است یا باید بگویید: راست است! غیر از این دوتا که ما نداریم. ماهیت که امر اعتباری است؛ اگر وجودش هم عبارت از اتفاق بالمجاز باشد پس اصلاً آن وجود از آنچه که در او محقق است به چه تعلق گرفته است؟! پس این جعل به چه تعلق گرفته است؟! ماهیت را که خود آخوند هم می‌گوید: اعتباری است. شما که اصلاً هیچ! وجود را که آخوند می‌گوید: وجود، در خارج وجود حقیقی است ولی بالغیر و بالتبع، آن را هم که شما بالاِعتبار می‌بینید پس این جعل به چه تعلق گرفت؟! جعل به ترکب بین دو امر اعتباری تعلق گرفت؟! آن وجود در مقام تشخص خودش که باقی است و تنزل هم که نکرده است و در بساطت خودش هم که باقی است.