تبیین حقیقت علیت و نقد نظریه اتفاق
بررسی رابطه ضروری میان علت و معلول در نظام هستی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق حقیقت علیت و نقد دیدگاه قائلین به نظریه «اتفاق» میپردازند. بحث با بررسی شبهات مطرح شده پیرامون نحوه تأثیرگذاری علت بر معلول آغاز میشود؛ شبهاتی که با طرح مسائلی همچون تحصیل حاصل یا جمع بین متناقضین، سعی در انکار ارتباط وثیق و ضروری میان علت و معلول دارند. استاد با تحلیل دقیقِ نسبتِ میان علت و معلول، تبیین میکنند که چگونه معیتِ وجودی میان آنها، هرگونه شبههای را مرتفع میسازد. در ادامه، بحث به بررسی جایگاه علت فاعلی و علت غایی در نظام هستی کشیده میشود و این نکته تبیین میگردد که انکارِ غایت در افعال، در نهایت به انکار اختیار و اراده الهی میانجامد. این جلسه با هدفِ زدودنِ خلطهای فکری در بابِ ضرورتِ علیت و اثباتِ پیوندِ ناگسستنیِ میانِ مبدأ و پدیدههای هستی ارائه شده است.
مرتب سازی:
تبیین حقیقت علیت و نقد نظریه اتفاق
1درس دویست و پنجاه و دوم
بحث تقابل نظریۀ اتفاق با اصل علیت
أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
مطلبى را قائلین به اتفاق مطرح مىکنند و متمسکاتى را براى اثبات اتفاق و عدم ارتباط علیت بین علت و معلول و مبدأ أعلىٰ و عالم خلق و ممکن مطرح مىکنند. مسئلۀ اول اینکه در تأثیر علیت تشکیک دارند گرچه در اینجا مسئلۀ علیت را مطرح مىکنند و مسئلۀ علیت همانطورىکه ظاهراً مرحوم علامه در خود حاشیه در اینجا دارد با اتفاق متعارض است!
تفاوت اتفاق با علیت
اتفاق نفى علیت را مىکند؛ یعنى ادراک آن علقۀ وثیق بین علت و معلول که بهواسطۀ آن ارتباط و آن علقه، معلول از علت در خارج متولد مىشود این را علیت مىگویند و اتفاق با علیت منافات دارد و علیت با اتفاق منافات دارد! رجحان و صدفه را اتفاق مىگویند اما اگر یک شىء من جمیع الجوانب حد و ثغور و آن دریچهها و روزنههاى عدمى را بر خود مسدود کند، تولد یک ارتباطى و یک واقعیتى مىشود که اسم آن واقعیت را علیت مىگذارند و این بحث علیت بسیار بحث مهمى است و خیلى از افرادى که دچار بعضى از خلطهاى فاحش شدهاند و از اهل قلم که امروزه فعلاً کارشان و بازارشان خیلى رواج دارد، در مسئلۀ علیت و دریافت حقیقت علیت گیر کردهاند و نتوانستهاند واقعیت را ادراک کنند که وقتى که ما مىگوییم: یک شىء علت براى این شىء است یعنى این معلول بهنحو دیگرى نمىتوانست تحقق پیدا کند، تمام جوانب براى تحقق این امر باید محقق بشود و تحقق پیدا کند تااینکه این مسئلۀ معلول در خارج بهوجود بیاید.
بنابراین اگر این علت نبود و علت دیگرى مىتوانست جایگزین بشود، این صددرصد با موازین علمى معارض است! اگر قرار بر این است که زید متولد بشود قطعاً باید این زید جمیع حدود و قیود عدمى را از خود نفى کند و تنها یک راه و یک واسطه براى تحقق زید و وجود زید در خارج متحقق بشود که او عبارت از ابوت شخص خاص و أُمومت شخص خاص است والاّ غیر از این امکان ندارد که این زید در خارج محقق بشود و تکوّن پیدا بکند!