تبیین کیفیت جعل و اراده الهی در وجود

معنای روایت «کُنتُ کَنزاً مَخفیاً ...»

در مورد پروردگار هم همین است؛ «کُنتُ کَنزاً مَخفیاً فَأحببتُ أن أُعرف فخلقتُ الخلقَ لِکی أُعرف» معنایش همین است. ذات در مقام ذات، ابراز و اظهاری ندارد. ذات در مقام ذات فقط نفس او که عبارت از کمال مطلق، بهاء مطلق، نور مطلق بدون أیّ أثرٍ و بدون أیّ خصوصیةٍ در خارج از آن حیطۀ اطلاقی هست. اگر این ذات بخواهد آثار و خصوصیات و مراتب کمالیه‌اش به منصۀ ظهور برسد، اگر این نفت که الآن در زیر زمین مخفی است و به شکل دریاهایی همین‌طور در حرکت است بخواهد به شکل 130 ماده دربیاید و از او انرژی تولید شود و مواد شیمیایی از او استخراج شود، غیر از اینکه استخراج شود چه راه دیگری وجود دارد؟! تمام این خصوصیات الآن در این نفت موجود هست باید این استخراج بشود و در پالایش برود و در هر مرتبۀ از پالایش مادۀ خاصی از او گرفته شود.

تلمیذ: کار ممکنات است ولی کار خود واجب که این‌طور نیست، در واقع همین کار واجب عین... .

استاد: آنجا خیلی شیر تو شیر است!

نفس علم عنائی حق عین ارادۀ خارجی و جعل نسبتِ وجود

تلمیذ: دیگر در آنجا اراده‌اش عین استخراج است؟! درست است؟! ارادۀ پروردگار عین تعین است و ماهیات هم ...

استاد: آن مسئله‌اش مسئلۀ جعل است. عرض من این است که پروردگار این‌طور نیست که اول فکر کند و سبک و سنگین کند! این مطلب منظورم نیست [مثلاً] اول صورتی ببندد نقشی ببندد و بعد با چند نفر دیگر هم مشورت کند، این نقاشی از آن بهتر دربیاید، این سرش را مقداری بزرگ‌تر کند یا دمش را کوچک‌تر کند، این‌طور نیست. همان نفس علم عنائی حق ـ این‌طور که شما می‌فرمایید صحیح است ـ عین ارادۀ خارجی و عین جعل نسبتِ وجود است ولی ما تقسیم می‌کنیم، ما تحلیل می‌کنیم، یک مطلب را به‌عنوان آن محدودیت برای وجود درنظر می‌گیریم و مسئله‌ای را به‌عنوان جعل درنظر می‌گیریم. حالا هردو باهم هستند و عین هم هستند به مسئلۀ ما اشکالی وارد نمی‌کند. ما می‌خواهیم بگوییم که آیا پروردگار متعال بدون توجه به آن صورت خارجی، این امر را در خارج محقق کرده است یعنی وجود خود را در عالم طبع نازل کرده است؟! بعد وقتی که حالا نازل کرده به‌دست ملائکه سپرده است؟!