تبیین حقیقت جعل و رابطه وجود با علت

علت باز ماندن چشم بعضی افراد بعد از موت

خدا مرحوم حاج هادی ابهری را رحمت کند می‌گفت که ما فکر می‌کردیم راجع به اینکه چرا بعضی از مرده‌ها چشمشان باز است و بعضی‌ها بسته است! بعد گفت که دیدم وقتی که این ملک الموت می‌آید می‌خواهد قبض روح بکند حتی مهلت نمی‌دهد که اگر این شخص چشمش را در یک لحظه غمض کرده باز کند یا اگر چشمش باز است چشمش را ببندد. لذا ما می‌بینیم بعضی از افراد و اجساد و اموات چشمشان بسته است و بعضی‌ها چشمشان مفتوحه است. این به‌خاطر این است که ﴿وَمَآ أَمۡرُنَآ إِلَّا وَٰحِدَةٞ كَلَمۡحِۢ بِٱلۡبَصَرِ﴾¹ همین‌که می‌آید در یک لحظه نمی‌گذارد فرصت برای بسته شدن داشته باشد، به‌محض اینکه آن اراده قطع بشود و توقف کند، آن وجود خارجی هم در همان مرتبه ساکن و راکد خواهد بود.

فرض بکنید که شما یک شیئی را دارید در یک چرخانه و دایره‌ای همین‌طور می‌گردانید و این شکل مدام دارد عوض می‌شود و هرجا شما دستتان را بردارید شکل به همان حالت می‌ماند. یک‌خرده حرکت بدهید شکل به این حالت می‌ماند، در هر لحظه بسته به ارادۀ مرید آن صورت خارجی هم در خارج محقق می‌شود. آن اراده عبارت از یک تعلق مستمره است؛ یعنی آن ارادۀ فاعل نسبت به وجود مستمر خارجی عبارت از یک تعلقی است که یک سر آن حبل به همان وجود خارجی و سر دیگر و رأس آن حبل به آن علت اولیٰ و مبدا اول برمی‌گردد و تمام این سلسلۀ علل دائماً در حال اتصال هستند و اگر یکی از این سلسلۀ علل قطع بشود آن معلول خارجی هم منتفی خواهد شد.

تلمیذ: چرا تعبیر به استمرار کنیم درحالی‌که تعبیر به محتاج هم کنیم باز مسئله درست است چون هر آنی برای خودش یک علتی دارد در اینجا یک علتی هست که در واقع این دیگر معلول‌های متمادی و پشت‌سرهم دارد.