تبیین کیفیت ایجاد و بقای عالم در کلام آخوند

درس دویست و شصت و دوم

بیان کیفیت مجعول در کلام مرحوم آخوند (3)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

کلک این ملاّ را بکَنیم!! با این اسفارش ما را به عزا نشانده است! مدام می‌خواهیم تمام شود [اما مدام ادامه پیدا می‌کند]! یک چیزی گفتند هزارتا از آن إن قلت و إن قلت درمی‌آید! بابا نگویید رهایش کنید و برای خودتان نگه دارید. علیٰ‌کلّ‌حال بالأخره إن‌شاءالله این را تمام می‌کنیم. این مطلبی نیست چون از خارج بحثش را گفته بودم. إن‌شاءالله بله، چشم عرض می‌کنم.

دیگر چون مسئله روشن است [بحث] از خارجش را نمی‌گوییم ولی اگر هر جای آن ایراد بود رفقا خودشان بگویند.

فالافتقارُ لِلوجودِ التَّعلقی ثابتٌ أبداً حینَ الحدوثِ و حینَ الاستمرارِ.¹

احتیاج برای وجود تعلقی و رابطی که فقط جنبۀ تعلق و ربط دارد و غیر از آن ربط هیچ هویتی ندارد این احتیاج، ثبوت ابدی دارد، چه در وقت حدوث و چه در وقت استمرار و بقاء، چون بعد از حدوث هم آن جنبۀ تعلقی به حال خودش محفوظ است. البته مرحوم آخوند مثال می‌زنند و می‌گویند که این مثل تکلم در متکلم می‌ماند؛ تکلم و کلام تا وقتی است که متکلم باشد نه‌اینکه قضیه مثل قضیۀ بِناء و بنّاء می‌ماند که بعضی از متکلمین مثال زدند و خیلی وقت‌ها گفته‌اند که در مسئلۀ حدوث وقتی که علت محدثه یک امری را حادث بکند دیگر نیازی به علت مبقیه نیست مثل بناء و بنّاء که بعد از بناء دیگر احتیاجی به بنّاء نیست ولی ایشان می‌فرمایند که اینها ما لَیسَ بِعلةٍ را علت فرض می‌کنند. بنّاء از علل معده است نه‌اینکه علت برای اوست. آنچه که علت برای بناء است نفس و ترکیب اجزاء و کیفیت انتساب آنها است بلکه این مسئله و یک اجزائی را از یک جا می‌آورند و در یک جایی دیگر قرار می‌دهند یا در خیاطت ثوب، لباس را می‌آورند کم می‌کنند، زیاد می‌کنند، ترکیب می‌کنند و ترکیب صناعی راه می‌اندازند درحالی‌که نفس وجود در خارج مجعول است بدون آن که امر دیگری باشد و با آن اراده و اضافه وجود است و بدون آن اضافه وجودی هم نخواهد بود و واقعاً کلام بسیار کلام متین و صحیحی است.