ضرورت وجود علت تامه برای تحقق معلول

رسیدن به مرتبۀ علیت، مساوق با وجود معلول در خارج

چون رسیدن به علیت مساوق با وجود معلول در خارج است و هرچه اولویت بر اولویت اضافه بشود تا به وقتى به مرتبۀ علیت نرسد شیئى در خارج محقق نخواهد شد. پس ما نیاز نداریم براى بطلان این مسئله یعنى استحالۀ مرجح، قائل به سلسلۀ غیر متناهیه از علل و معلولات بشویم.

لأنَّها ممّا لَم یَحن حینُه بعدُ بَل من جهةِ أنَّ ما فَرَضناه علةً مخصصةً لَم یکن إیّاها فَکانَ الشی‌ءُ غیرَ نفسِه و هو محالٌ.

چون هنوز بحث به علل و معلولات نرسیده بلکه از این جهت مسئله به استحاله برمى‌گردد آن را که ما خیال کردیم علت است، علت نیست. پس شىء غیر از خودش خواهد بود؛ یعنى آن شیئى که باید به‌واسطۀ علیت به‌وجود بیاید آن شىء ـ بنا بر کلام متکلمین ـ از ناحیۀ اولویت به‌وجود مى‌آید. پس آن شىء او نخواهد بود؛ شىء نفس او نخواهد بود. چون شىء در صورتى نفس او خواهد بود که از ناحیۀ علت و تنازل علت در خارج باشد.

و بالجملةِ الوجوبُ منتهىٰ سلسلةُ الإمکانات.

وجوب؛ منتهاى سلسلۀ امکانات

وجوب منتهاى سلسلۀ امکانات است؛ اگر امکانات از نظر اولویت در آخرین مرتبه بخواهند توقف کنند آن مرتبۀ وجود است.

أللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد