نقد دیدگاه غزالی در مسئله ضرورت وجودی

پس مسئلۀ ذهنی من با مسئلۀ خارج دوتا است؛ یا تطبیق می‌کند یا تطبیق نمی‌کند ولی بحث ما در این است که وقتی ما می‌گوییم که این امر هست و واقع هم بود یعنی الآن هم بود، الآن ما عدم را بر این درختی که داریم با چشممان می‌بینیم حمل بکنیم ممتنع است یا ممکن است؟! ممتنع است! وقتی که ماهیت به لباس وجود درآمد دیگر نمی‌شود عدم را بر او حمل کرد. ایشان یک متساوی الطرفین را سفت گرفته است و دیگر رهایش نمی‌کند.

کک داخل تنبان طرف رفته بود هرچه گشت نتوانست کک را پیدا کند بالأخره بعد کلی تلاش کک را گرفت. حالا که گرفت رهایش نمی‌کرد. به او گفتند: آقا بکشش! می‌گفت: اگر بکشم حیف است! این‌همه شش ساعت گشتم پیدایش کردم حالا بکشمش؟! اینکه نمی‌شود! شش ساعت باید در دستم باشد!

خب حالا ایشان یک تساوی الطرفین را پیدا کرده دیگر نمی‌تواند رهایش کند! نگاه می‌کنیم می‌بینیم درخت در مدرسه وجود ندارد. حالا در یک هم‌چنین ظرفی اگر بگوییم که در این مدرسه درخت موجود هست، آیا این موجود هست دروغ است یا دروغ نیست؟ دروغ است! یعنی در یک هم‌چنین ظرفی حمل وجود درخت در این صحن ممتنع می‌شود؛ ممتنع به امتناع ذاتی می‌شود و لهذا باید که رعایت مرتبه بشود و آن مرتبۀ تساوی الطرفین به جای خودش محفوظ، وقتی ماهیت لباس وجودِ خارج پوشید دیگر از آن مرتبۀ تساوی الطرفین خارج شده است. وقتی لباس وجود پوشید پس دیگر عدم برای او ممتنع است.

أللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد