تحلیل حقیقت فناء عین ثابت در ذات الهی

لذا شما می‌بینید که پروانه در حالات مختلف جسمش عوض می‌شود و حقیقت حیوانی خودش باقی است و در هر مرتبه یک حال مختص به خود دارد! کرم ابریشم در ابتدا کرم ابریشم است، روح او و عین ثابت او حیوانی به این شکل است که به مقتضای همان سنخیت بین روح و جسم، جسم او هم به این شکل بوده است. بعد همین کرم ابریشم تبدیل به پروانه می‌شود، پروانه دیگر کرم و دوده نیست بلکه فرق کرده و هویّتش تغییر کرده است! آن زمان نمی‌توانست پرواز کند، الآن پرواز می‌کند و طیران دارد. حالت او و روحیت او، روح او و نفسیت او با این از آن مرتبۀ دودیت الطف شده است! الآن نفس او لطیف‌تر از آن وقتی است که کرم بود. تغذیۀ او فرق می‌کند و اصلاً کیفیت او تفاوت پیدا می‌کند ولی تمام اینها آن جنبۀ نفسی که با این مراتب وجود دارد ازبین نرفته بلکه جسم او ازبین رفته و جسم او تبدیل به جسم دیگر شده است. من‌باب‌مثال الآن این کرم ابریشم پنج گرم وزن داشت یا چهار گرم وزن داشت یا سه گرم وزن داشت ولی الآن پروانه نیم گرم هم وزن ندارد و همه را ازدست می‌دهد! خب علامه از این نقطه‌نظر اشکال می‌کنند و واقعاً در بیان این چیز هم می‌فرمایند که ما از این اشعار هم بلدیم!! شما برای ما شعر می‌خوانید، ما هم بلدیم!! این یک مسئله است یعنی از این نقطه‌نظر اشکال علامه وارد است.

از آن‌طرف اشکال مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالی علیه ـ به علامه وارد است که شما یا باید فناء ذاتی را قبول نکنید یا اگر می‌خواهید فناء ذاتی را قبول کنید باید مسئلۀ حذف قید را در اینجا مدّنظر قرار بدهید. این طرح قضیه نسبت به این خصوصیت است، حالا راجع به این قضیه فکر کنید ـ من حالم مساعد نیست، نمی‌دانم متوجه شدید یا نه؟ سردرد و این چیزها دارم ـ تا جلسۀ‌ بعد برای این مسئله جوابی پیدا کنید.