امکان استعدادی و تفاوت موجودات مادی و مجرد

فلا محالةَ ینضمُ إلى إمکانِه الذاتی إمکانٌ آخَرٌ متفاوتُ الوقوعِ لَه مادةٌ حاملةٌ ذاتُ تغیّرٍ و زمانٍ هو کمیةُ تغیرِها و انتقالِها مِن حالةٍ إلى حالةٍ أخرىٰ حتى انتهت إلى مواصلةٍ مّا بینَ القوةِ القابلةِ و القوةِ الفاعلةِ.

پس دراین‌صورت به امکان ذاتی که داشت و همه دارند، شما یک چیز دیگری اضافه می‌کنید و انضمام پیدا می‌کند وقوع آن امکان دیگر که تفاوت دارد؛ آن امکان حالاتش مختلف هست؛ در بعضی زیاد است و در بعضی کم است، در بعضی آن امکان زیاد است و در بعضی امکان کم است، آن استعداد برای شکل‌گیری و صورت‌بندی در بعضی زیاد است و در بعضی کم است، وقوعش در شدت و ضعف تفاوت می‌کند. این امکان ماده‌ای دارد که آن ماده دارای تغیر است و دارای زمان است و کمیّت تغیّر این ماده و انتقال این ماده از یک حالت به یک حالت دیگری همین‌طوری حرکت می‌دهد و به جلو می‌برد تااینکه مناسبت با فاعل پیدا کند وقتی که با فاعل مناسبت پیدا کرد آن‌وقت فاعل او را به شکل دیگری برمی‌گرداند، این مادۀ حامله در او یعنی استعدادی که می‌تواند این را برگرداند. در بعضی از مواد استعداد نیست و خیلی کم است فرض کنید در پلاستیک این مادۀ حامله‌ای که این ماده را برمی‌گرداند و به این شکل بخواهد ببرد این ماده خیلی ضعیف است ولی در شجر این ماده خیلی قوی است اصلاً خودش قریب المناسبه است با آن صورتی که بعد می‌خواهد با آن صورت نقش بندد، در یک دانۀ گیاه یا در یک دانۀ سیب این مناسبت دیگر خیلی قوی‌تر است، این استعداد دیگر خیلی قوی است و فقط کافی است که شما این دانۀ سیب را در باغچه بگذارید یکی ‌دو روز دیگر می‌بینید که این دانه سبز شد لذا معلوم می‌شود که استعداد و آن مادۀ حامله برای تغییروتبدلات قوی‌تر است. آن چیزی که در او هست و در آهن نیست یا کم است، آن چیزی که در این هست و در پلاستیک و نایلون نیست.