امکان استعدادی و تفاوت موجودات مادی و مجرد
نقش استعداد و زمان در تحقق موجودات عالم ماده
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین مبحث «امکان استعدادی» و تفاوت بنیادین آن با «امکان ذاتی» میپردازند. بحث با این محور آغاز میشود که موجودات مجرد و ابداعیات، به دلیل عدم نیاز به ماده و زمان، بدون هیچ پیششرطی از مبدأ فیاض فیض میگیرند و نوع آنها منحصر در شخص است. در مقابل، موجودات مادی برای تحقق، نیازمند شرایط، معدات و بستر زمان هستند تا استعداد لازم برای پذیرش صورت جدید را پیدا کنند. استاد با بررسی تفاوتهای ساختاری میان مجردات و مادیات، به این نتیجه میرسند که اختلاف در خصوصیات افراد، ناشی از اسباب خارج از ذات است. در نهایت، با طرح مباحثی پیرامون قدرت نفس در ایجاد صور و بدنهای متعدد، این نکته روشن میشود که بدن تنها مرآت و واسطهای برای ظهور روح است و با رسیدن نفس به مراتب بالای تجرد، محدودیتهای زمانی و مکانی برای آن مرتفع میگردد.
مرتب سازی:
امکان استعدادی و تفاوت موجودات مادی و مجرد
13تلمیذ: فرقش را عرض میکنم، میگوید: فرقش این است که اینجا هیولا آن صورت را گرفت و این شد.
استاد: چرا گرفت؟! چرا جاعل الآن این را به این زد و آن را نزد؟ چون دلش میخواست؟!
تلمیذ: جاعل عشقش گرفت!
استاد: اینجا دیگر ببخشید! اگر جاعل عشقش گرفت همان جاعل عناصر مختلف درست میکند و در مرتبۀ جعل خارجی آن عناصر را با همان ترکیب میکند، حالا شما چرا راه دور میروید؟ جاعل این صورت مختلف را برای چه درست کرده است؟! یُد یک چیز است و سدیم چیز دیگر یا نه یکی است؟!
تلمیذ: دوتاست.
استاد: چرا جاعل دوتا درست کرده است؟! خیلی خوب! همین! چون عشقش گرفت! ما هم حرفی نداریم بالأخره عشقش گرفته است که این عالم را درست کرده است هردمبیلی که نیست! این یُد، سدیم، کلسیم و فلان را باهم در یکجا جمع میکند منبابمثال سنگ میشود، در یکجا جمع نمیکند نمک میشود و در یکجا جمع میکند فلان میشود. دیگر بحث از فلسفه بیرون میآید. این مادۀ حامل همان چیزی است که جعل به او تعلق میگیرد و او را به شیء دیگر تبدیل میکند.
تلمیذ: امکان استعدادی باید بر این ملموس شود، چطور او این استعداد را دارد و آن حدید ندارد؟
استاد: بهخاطر این است موادی که جاعل در این قرار داده است در آن یکی قرار نداده است. بین انسان و حیوان جاعل چه قرار داده است؟! اختلاف بین انسان و حیوان در چیست؟!
تلمیذ: در فصلیتشان.
استاد: احسنت! ما میگوییم که همین اختلاف که در فصیلتشان هست همین اختلاف در ماده است، در یکجا جاعل چهارتا ماده قرار داده است و در یکجا سهتا قرار داده است، این قضیه امکان استعدادی میشود، خیلی راحت است.
تلمیذ: در مورد قوانین عالم طبع جاعل جعل میکند و بر این قوانین مترتب ...
استاد: سلسلۀ صور پیش میآید یکی پس از دیگری.
تلمیذ: همین را عرض میکنم میگوییم که سلسلۀ صور بر هم ترتب دارند.