امکان استعدادی و تفاوت موجودات مادی و مجرد
نقش استعداد و زمان در تحقق موجودات عالم ماده
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین مبحث «امکان استعدادی» و تفاوت بنیادین آن با «امکان ذاتی» میپردازند. بحث با این محور آغاز میشود که موجودات مجرد و ابداعیات، به دلیل عدم نیاز به ماده و زمان، بدون هیچ پیششرطی از مبدأ فیاض فیض میگیرند و نوع آنها منحصر در شخص است. در مقابل، موجودات مادی برای تحقق، نیازمند شرایط، معدات و بستر زمان هستند تا استعداد لازم برای پذیرش صورت جدید را پیدا کنند. استاد با بررسی تفاوتهای ساختاری میان مجردات و مادیات، به این نتیجه میرسند که اختلاف در خصوصیات افراد، ناشی از اسباب خارج از ذات است. در نهایت، با طرح مباحثی پیرامون قدرت نفس در ایجاد صور و بدنهای متعدد، این نکته روشن میشود که بدن تنها مرآت و واسطهای برای ظهور روح است و با رسیدن نفس به مراتب بالای تجرد، محدودیتهای زمانی و مکانی برای آن مرتفع میگردد.
مرتب سازی:
امکان استعدادی و تفاوت موجودات مادی و مجرد
18تلمیذ: یعنی فقط خارج است.
استاد: فقط خارج است، این جنبۀ واسطه را دارد و آن واسطه در اینجا حذف شده است. بدن جنبۀ واسطه را برای نزول همان روح دارد.
تلمیذ: چگونه کیفی به روحیات همدیگر هم دارند؟
استاد: بهخاطر اینکه سنخیت دارد دیگر.
تلمیذ: نطفه هم همینطور.
استاد: نطفه هم همینطور است.
تلمیذ: این شباهت نیستند؟
استاد: این بیشتر است دیگر چون دوباره از نطفۀ زن هم میآید و آنهم در شرایط مختلف قاطیاش میشود ولی این نه! یک سلول همین را میگیرند و سلول هم از نظر ژن و تمام اینها منطبق با سلولهای دیگر است لذا شرایط مساوی میشود، اصلاً عین درمیآید حتی من شنیدم مقدار موها هم تقریباً به یک اندازه میشود.
تلمیذ: در جواب آقای ... که چون خلق هست پردۀ ادراکات یکی میشود، نمیتوانیم علیت و معلولیت و خالق و مخلوق بودن را از بین این دوتا پیش بکشیم؟
استاد: نه.
تلمیذ: چون در واقع یکی از آنها خالق است.
استاد: اصلاً جسم خالق نیست.
تلمیذ: جسم نه، روح خلق میکند.
استاد: اصلاً روح کند پس اگر شما خودتان ـ حضرت مستطاب حکیم قزوینی! ـ این کار را کنید، الآن شما یکی مانند خودتان در آنجا درست کنید، شمایی که اینجا نشستهاید درست نکردید.
تلمیذ: روح من درست کرده است، روح من علت بوده است برای اینکه جسم ساخته شود و از همین روح خودم در آن جسم ...
استاد: حالا من الآن به شما این را میگویم که برای آن روح هیچ تفاوتی نمیکند که آن را باقی بگذارد یا آن را از بین ببرد هیچ تفاوت نمیکند! الآن شما اینجا تشریف دارید شما قبلاً که درست نشده بودید و همین الآن سلسلۀ علل شما در اینجا موجود هست و شما به قوهای میرسید و یکی مانند خودتان را در یک غرفۀ دیگر در آنطرف مدرسۀ فیضیه درست میکنید، آقای ... آنجا هم الآن صحبت میکند، حالا کدامیک از این دوتا الآن اصلی است؟ هیچکدام، هیچکدام اصلی نیست لذا روح آن را باقی میگذارد و این را معدوم میکند لذا یکدفعه میبینیم که آقای ... اینجا نیست و داخل زمین رفت، در پناهگاه رفت!