تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد

تلمیذ: روایات هم داریم که غذا می‌خورند؟¹

استاد: بله، جن است.

تلمیذ: این به‌خاطر جنبۀ ترابی است.

استاد: بله به‌خاطر ترابی بودن. نه، اصلاً دیده هم شده که آمدند و با غذا شریک شدند و یک‌دفعه نصف پلو رفته است!

تلمیذ: جنبۀ ناریّت باید غلبه داشته باشد...

استاد: نه، کدام؟

تلمیذ: در مورد شیطان داریم که از جن است شما فرمودید که ظاهراً باید منشأ او هم نار و هم تراب باشد.

استاد: شیطان نه! جن دو منشأ دارد!

تلمیذ: مگر نگفتید که شیطان از جن است؟!

استاد: جن است، قسم مشترک جن را دارد فصل ممیز جن را ندارد.

نیاز اشیاء به صورت برای داشتن جنبۀ مادی

علیٰ‌کلّ‌حال این مسئله یعنی آن مادة المواد اولیۀ آن چیست، ما آن را نمی‌دانیم ولی می‌دانیم بالأخره ماده است؛ یعنی شیئی است که تمام این انواع و عناصر انواع که آب، آتش، خاک و هوا است، این عناصر اصلی انواع، باز این صورت جسمیه‌ای برای خودش دارد لذا به مادة المواد و هیولای اولیه، جسم نمی‌گویند! تعریف جسم آن است که دارای صورت مادیه است ولی مادة المواد دارای جسم و صورت مادیه نیست! اما آیا مادة المواد صورت ندارد؟! اینکه مستحیل است! هر شیئی در خارج اگر بخواهد جنبۀ مادی داشته باشد باید صورت داشته باشد!

تلمیذ: صورت چیست؟

استاد: نفس صورت است و صورت همان حقیقت خارجی است، همان حقیقتی است که با آن حقیقت در خارج تحقق دارد بدون آن حقیقت در خارج نمی‌تواند تحقق پیدا کند.

تلمیذ: با این فرض که شما می‌فرمایید خود مادة المواد هم بدون صورت جسمیه می‌تواند وجود خارجی داشته باشد.

استاد: نه دیگر! بله، وجود خارجی دارد ولی آن وجود خارجی آن جدای از انواع نیست. یک وجود خارجی یا در جن هست یا در انسان، نور، امواج و یا در اجسام لطیفه رفته است.

تلمیذ: بنا بر فرمایش شما آن مادة المواد را خارج از این حکم ماده کردیم.

استاد: ببینید آقا من یک مطلبی را به شما بگویم! لحم آیا صورت خارجی دارد یا ندارد؟! اما ما چند نوع لحم داریم؟ هزار نوع داریم! هرکدام از اینها به تناسب با جریان و شرایط و مقتضیات خودش تفاوت دارد. مسئلۀ مادة المواد هم همین‌طور است و تفاوتی نمی‌کند!