تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد

تلمیذ: پس خودش هم باید از سبق زمان باشد!

استاد: اوّلی را گفتیم که نیست.

تلمیذ: نمی‌شود نباشد!

استاد: در اوّلی تبدل مجرد است. در تبدل مجرد که سبق زمانی معنا ندارد

تلمیذ: بله، فرمایش شما درست است. ولی من می‌خواهم این بحث عقلی آن را درست کنم همین‌قدر که مجرد آمد و مادی شد...

استاد: زمان درست شد! برای شما مثال می‌زنم، فرض کنید که شما وارد جایی می‌شوید اصلاً شما از زمان و ساعت خبر ندارید و هیچ چیز را نمی‌دانید چیست. ما اصلاً در دنیا ساعت نداریم! شما وارد یک جایی می‌شوید وقتی وارد شدید، ساعت که پیش شما نیست اطاق هم که تاریک است در اینجا نشسته‌اید و هیچ حرکتی نمی‌کنید بعد از یک مدت احساس نمی‌کنید از آمدنتان یک زمانی گذشت؟! شما که نمی‌دانستید زمان چیست!

تلمیذ: بله، زمان همیشه همراه خودمان هست!

استاد: احسنت! یعنی به مجرد آمدن شما زمان خلق شد! بحث سبق زمانی نیست! وقتی که مجرد آمد تبدیل به ماده شد تازه زمان خلق شد! خب چه اشکال دارد؟! ولی حالا که زمان خلق شد دیگر نمی‌توانیم از زمان فرار کنیم! الآن دیگر مسائلی که بعد دارد روی مادة المواد انجام می‌شود سبق زمانی دارد!

تلمیذ: بالأخره باید به این برسیم که این کلیت خود را ازدست بدهد...

استاد: ماده که در اصل خلقش دیگر [زمان ندارد] آقاجان شما زمان را چرا دیگر در اینجا می‌آورید؟! ماده زمان خلق می‌کند، دیگر معنا ندارد که خودش مسبوق به عدم زمانی باشد!

تلمیذ: قاعدۀ کلی را می‌گوییم که امر مادی یا باید مسبوق به [زمان باشد]

استاد: امر مادی که دارای انواع است، نه‌ امر مادی که اصلاً از مجرد می‌خواهد خلق شود، آن امر مادی زمان خلق می‌کند! معنا ندارد که او مسبوق به زمان باشد! قاعدۀ کلی در اینجا استثناء بردار نیست! وقتی که ایشان می‌گویند که هر امر مادی‌ای باید مسبوق به زمان باشد این مثل این است که فرض کنید ما بگوییم که اگر این‌طور باشد، امور مجرد هم باید مسبوق به زمان باشد! مجرد هم همین است! چون بالأخره هر خلقی که به او تعلق می‌گیرد، آن خلقی که تعلق می‌گیرد قبلاً نبوده است و ما یک عدمی برای آن فرض می‌کنیم. مگر اینکه شما این‌طور بگویید که بحث مجرد با بحث زمان دوتا است! این‌ مسئله هم همین است، صحبت در این است تا زمانی که این ماده خلق نشده است اصلاً زمانی وجود ندارد وقتی ماده خلق بشود تازه زمان خلق می‌شود! پس در اینجا عدم مسبوق زمانی اصلاً یعنی چه؟!