تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد
بررسی رابطه علیت، زمان و تبدل مجرد به ماده
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین مبانی فلسفی پیرامون کیفیت خلقت عالم ماده و مفهوم «مادة المواد» میپردازند. بحث با نقد برخی برداشتهای نادرست از عناوین دینی و تبیین معنای بدعت آغاز شده و در ادامه به پرسشهای بنیادین درباره نحوه افاضه فیض از جانب واجبالوجود به موجودات مادی و مجرد اختصاص مییابد. استاد با تفکیک میان عالم مجردات و عالم ماده، توضیح میدهند که چگونه فیض الهی در عالم مجردات بدون نیاز به زمان و مکان محقق میشود، در حالی که تحقق موجودات مادی نیازمند علل معدّه و شرایط زمانی است. در این مسیر، رابطه میان صورت و ماده، نقش هیولای اولیه در خلقت اجسام و چگونگی تنزل وجود از مراتب تجرد به مرتبه کثرت و ماده بررسی میشود. در نهایت، این بحث به حل شبهات پیرامون سبق زمانی و علیت در خلقت عالم ماده و تفاوت دیدگاه الهیون و طبیعیون در این زمینه میانجامد.
مرتب سازی:
تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد
10تلمیذ: این علل و شرایط چیست؟!
استاد: آن علل و شرایط ترتب سلسلۀ علل است.
تلمیذ: سلسلۀ علل در خارج عالم ماده یا در عالم ماده؟!
استاد: در عالم ماده.
تلمیذ: خود عالم ماده لازمهاش این میشود که ما قائل به تسلسل در عالم خارج بالفعل بشویم.
استاد: تسلسل چطور؟!
تلمیذ: بهخاطر اینکه ما هر مادهای را که فرض کنیم باید به مادۀ قبلی برگردیم و بگوییم که این انتظار را داشت که آن مادۀ قبلی یا از سلسلۀ علل و یا از معدّات و شرایط بود.
استاد: چه اشکال دارد؟!
تلمیذ: همۀ اینها باید موجود شود و به مادۀ قبل برمیگردیم.
استاد: خب باشد!
تلمیذ: هر مادهای را فرض بکنیم میگوییم که ماقبل آن یک ماده بود. خداوند میخواست عالم ماده را خلق کند بینهایت عالم ماده را خلق میکرد.
استاد: خب بله! خلق کرده است! چه اشکال دارد؟!
تلمیذ: با اولین عالم خلقت، عالم ماده نداریم؟!
استاد: نه، نقطۀ اول استارت که داریم.
تلمیذ: نقطۀ اول استارت که آمد...
استاد: نقطۀ اول استارت عبارت از همان مادة المواد و هیولای اولیه است.
تلمیذ: آنهم ماده است.
استاد: بله، ولی صورت ندارد و بحث این است که آن صورت ندارد. ما در حوادث اشیاء خارجی پیدا میکنیم که اینها دارای جنس و فصل هستند آن مادة المواد اصلاً بدون صورت است! اما همان مادة المواد در همان استارت اولیۀ خودش یک صورت مبهمه به خودش میگیرد. آن صورت مبهمه در مرور زمان به تغییرات و ...
تلمیذ: ماده وقتی میتواند تحقق داشته باشد اصلاً جعل به او تعلق نمیگیرد.
استاد: به چه؟
تلمیذ: به مادة المواد!
استاد: پس جعل اشیاء خارجی به چه چیزشان تعلق میگیرد؟!
تلمیذ: مادة المواد اگر منظور هیولا است که اصلاً به آن جعل تعلق نمیگیرد!
استاد: اِ! پس ما هیولا نداریم؟!
تلمیذ: ما در ضمن صورت هیولا داریم.
استاد: خب همین!
تلمیذ: ما فقط یک تحلیل عقلی داریم. ما دوتا چیز نداریم!
استاد: نه، شیء خارجی...
تلمیذ: ما شیء خارجیِ جدا نداریم! تا حالا شده است که مادة المواد بدون صورت باشد؟! محال است!