تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد
بررسی رابطه علیت، زمان و تبدل مجرد به ماده
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین مبانی فلسفی پیرامون کیفیت خلقت عالم ماده و مفهوم «مادة المواد» میپردازند. بحث با نقد برخی برداشتهای نادرست از عناوین دینی و تبیین معنای بدعت آغاز شده و در ادامه به پرسشهای بنیادین درباره نحوه افاضه فیض از جانب واجبالوجود به موجودات مادی و مجرد اختصاص مییابد. استاد با تفکیک میان عالم مجردات و عالم ماده، توضیح میدهند که چگونه فیض الهی در عالم مجردات بدون نیاز به زمان و مکان محقق میشود، در حالی که تحقق موجودات مادی نیازمند علل معدّه و شرایط زمانی است. در این مسیر، رابطه میان صورت و ماده، نقش هیولای اولیه در خلقت اجسام و چگونگی تنزل وجود از مراتب تجرد به مرتبه کثرت و ماده بررسی میشود. در نهایت، این بحث به حل شبهات پیرامون سبق زمانی و علیت در خلقت عالم ماده و تفاوت دیدگاه الهیون و طبیعیون در این زمینه میانجامد.
مرتب سازی:
تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد
11استاد: هر مادة الموادی صورت دارد ولی بالأخره برگشت اصل همۀ این صور به مادة المواد هست یا نه؟!
تلمیذ: قبول است! میخواهم این را عرض کنم که مادة المواد یا ماده است یا خارج ماده است.
استاد: خارج ماده که مجرد است، نمیشود!
تلمیذ: پس نمیشود!
استاد: خب همین! آن نفس صورت مبهمه، خودش صورت است که اسمش را مادة المواد میگذاریم یعنی مادة المواد در فعلیت خودش یک فعلیت مبهمه دارد آن فعلیت مبهمه...
تلمیذ: این بحث عقلی است ما بحث خارجی داریم میکنیم!
استاد: خب در همین بحث خارجی، شما در اشیاء خارجی فقط به برنج و گندم نمیتوانید نگاه کنید! شما در اشیاء خارجی به اجسام نگاه میکنید بعضی چیزهای خارجی نور است همین نور خودش ماده است سنخیت بین نور و ماده چیست؟!
تلمیذ: همان هیولا است!
استاد: هیولا که در خارج نداریم!
تلمیذ: نه، داریم ولی در ضمن صورت!
استاد: بالأخره داریم یا نداریم؟! آن چیست؟! شما میگویید که در ضمن، بالأخره چیزی در ضمن هست یا نه؟! آن چیست؟!
تلمیذ: همینکه ما میگوییم: هست، ماده میشود! پس خلق مادی لازم میآید.
استاد: همین! تمام شد! من میگویم که پس هیولا بهعنوان مادة المواد که جامع بین اجسام مختلف است باید یک خلقت اولیه داشته باشد یا نه؟!
تلمیذ: ما قاعده را میگوییم!
استاد: من برای شما مثال میزنم! میگویم که آیا نور ماده است یا نه؟!
تلمیذ: بله ماده است.
استاد: موج ماده است یا نه؟!
تلمیذ: بله ماده است.
استاد: آیا این امواجی که در فضا هست را شما میتوانید مشاهده بکنید؟!
تلمیذ: بعضیها را نه، بعضیها را بله، امواج نوری را که میتوانیم مشاهده کنیم!
استاد: لمس که نمیتوانید بکنید! به وزن که نمیآید!
تلمیذ: نه.
استاد: بنابراین شما برای عالم ماده نیاز به یک مادة المواد و یک هیولایی دارید که این هیولا به وزن نمیآید.
تلمیذ: درست است!
استاد: اگر به وزن بیاید بنابراین نمیتواند در اینجا باشد، آن چیست؟!
تلمیذ: من همین را دارم عرض میکنم! من میخواهم عرض کنم همان مادة المواد که خداوند خواست خلق کند، اول خلق نکرد تا بعد به آن صورت بدهد.