تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد
بررسی رابطه علیت، زمان و تبدل مجرد به ماده
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین مبانی فلسفی پیرامون کیفیت خلقت عالم ماده و مفهوم «مادة المواد» میپردازند. بحث با نقد برخی برداشتهای نادرست از عناوین دینی و تبیین معنای بدعت آغاز شده و در ادامه به پرسشهای بنیادین درباره نحوه افاضه فیض از جانب واجبالوجود به موجودات مادی و مجرد اختصاص مییابد. استاد با تفکیک میان عالم مجردات و عالم ماده، توضیح میدهند که چگونه فیض الهی در عالم مجردات بدون نیاز به زمان و مکان محقق میشود، در حالی که تحقق موجودات مادی نیازمند علل معدّه و شرایط زمانی است. در این مسیر، رابطه میان صورت و ماده، نقش هیولای اولیه در خلقت اجسام و چگونگی تنزل وجود از مراتب تجرد به مرتبه کثرت و ماده بررسی میشود. در نهایت، این بحث به حل شبهات پیرامون سبق زمانی و علیت در خلقت عالم ماده و تفاوت دیدگاه الهیون و طبیعیون در این زمینه میانجامد.
مرتب سازی:
تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد
12استاد: میدانم بالأخره هر شیء مبهم امکان ندارد در خارج تحقق پیدا کند.
تلمیذ: پس ماده میشود.
خلق وجود مساوی با صورت
استاد: احسنت! حالا آن مادة الموادی که صورت دارد، نه این مادهای که الآن در خارج هست، این مادهای که الآن در خارج هست منطبق بر نور نیست! ما یک مادهای باید در خارج تصور کنیم که آن ماده خارج مابهالاِشتراک بین همۀ اجسام مادی باشد و تعریف مادی بر او منطبق باشد، نه تعریف مجرد!
تلمیذ: امواج که مجرد نیستند!
استاد: احسنت! آن مادة الموادی که پروردگار متعال او را خلق کرد اسمش را هیولای اولیه گذاشتیم و اینهمه فلاسفه راجع به آن صحبت میکنند و آن در همه ساری و جاری است! آن هیولای اولیه باید صورت داشته باشد یا نداشته باشد؟!
تلمیذ: باید صورت بر او عارض بشود.
استاد: تمام شد! دیگر عارض بشود نداریم! خلق وجود مساوی با صورت است! عارض بشود نداریم تا فرض کنیم خدا الآن مادة المواد را خلق کرد و یک ساعت بعد بیاید به آن صورت داد، این محال است! آیا محال نیست؟!
تلمیذ: با کدام صورت؟! با آن صورتی که فعلیت اوست!
استاد: همین، اصلاً بدون فعلیت او معنا ندارد!
تلمیذ: فعلیت، مادۀ مجسم میشود.
استاد: مجسم نیست!
تلمیذ: نه، حالا ماده میشود!
استاد: مادة المواد نهاینکه مجسم، مجسم بشود دوباره جدا میشود! آن مادۀ اولیهای که اصل برای وجود مادی است آن ماده باید صورت داشته باشد یا نه؟!
تلمیذ: اگر بخواهد تحقق بگیرد باید صورت داشته باشد.
استاد: آقاجان پس نمیخواهد تحقق پیدا کند؟! بحث ما این است که تحقق دارد دیگر!
تلمیذ: من هم همین را عرض میکنم اگر شد مادة المواد با صورت تحقق پیدا کند، ماده میشود و تحت این قاعده درمیآید.
استاد: خب پس من میگویم که مجرد نیست! ما فرض را بر این گذاشتیم که ماده است! به مسائل قبلی برنگردیم! یکییکی جلو میآییم؛ یعنی میآییم میسازیم ...، ما برای اینکه بین مواد عالم جمع کنیم نیاز به مابهالاِشتراک داریم یا نداریم؟!