تبیین کیفیت خلقت ماده و مادة المواد

کیفیت ایجاد ماده از مجرد

حالا در عالم ماده می‌آییم و می‌خواهیم همین را در عالم ماده پیدا کنیم. این ماده لا شَک و لا شبهةَ که از آن حقیقت وجودِ مجرد تنازل پیدا می‌کند، ماده که جایی غیر از خدا نبوده است و حقیقت وجود که برای خود ثانی نمی‌شناسد. آن حقیقت وجود هم که وجود اطلاقی و مجرد و وجود بالصرافه است و وجود بالصرافه که تجردش، تجرد تام است حالا در این مراتب تنزلاتی که وجود بالصرافه دارد که جبروت، لاهوت، ملکوت، ملکوت علیا و سفلی است و به برزخ و مثال می‌رسد حالا از مرتبۀ مثال که علت برای ماده است می‌خواهد بیاید و در عالم ماده تنازل پیدا بکند حالا اسم آن را هرچه می‌خواهید بگذارید! می‌خواهد انسان باشد، می‌خواهد شجر، زمین، سماء یا تراب باشد، هرچه می‌خواهد باشد! این آخرین مرتبۀ تجرد که این مرتبه آمده و صورت گرفته است. صورت گرفتن‌ها از مرتبۀ تجرد دور می‌کند همۀ اینها از مراتبی است که بعید می‌کند! این صورتی که در اینجا گرفته و می‌خواهد به ماده تبدیل بشود که دیگر ثالثی در این وسط نیست اسم آن چیست؟ مادة المواد است!

تلمیذ: مادة المواد مجرد یا مادی!

استاد: مادی باید باشد! ما از مجرد گذشتیم.

تلمیذ: همین، اشکال من سر همین است اگر اطلاق مادی می‌شود این قاعده که الآن مرحوم ملاصدرا می‌فرماید که برای خلق هر مادی باید یک سبق زمانی و یک سبق مادی داشته باشد اینجا شامل این مورد هم می‌شود.

استاد: نه دیگر! دیگر نمی‌شود آن سبق مادی نیست این یک مادی‌ای است که این مادی هنوز...

تلمیذ: استثناء خورده است.

استاد: نه، استثناء نخورده است. این جنبۀ مادی بودن که الآن این قاعده دارد می‌گوید این مسئله‌اش به خلق انواع است.

تفاوت دیدگاه طبیعیون و الهیون نسبت به خلقت

در اینجا قاعدۀ مرحوم ملاصدرا دارد خلق انواع را می‌فرماید. می‌گوید که انواع که در عالم می‌خواهد خلق شود این انواع دارای جنس و فصل است، جنس و فصل نیاز به ماده و صورت دارد و هر ماده و صورت باید مسبوق به عدم زمانی و علل و شرایط معدّه باشد، بحثی که ما الآن می‌کنیم مافوق انواع است! ما اصلاً داریم در حقیقت ماده داریم بحث می‌کنیم؛ یعنی حتی بحث ما الآن به طبیعیون هم برنمی‌گردد! الآن ما در مرحلۀ مبحث الهیون هستیم، طبیعیون بعد از فرض ماده دارند بحث می‌کنند که فرض کنید اینها می‌آیند و آن 118 عنصر مندلیف را درنظر می‌گیرند و می‌گویند که خلقت همۀ اجسام منبعث از این عناصر است! راجع به اینکه قبل از این عناصر گوگرد، ید، سدیم، فسفر، کلسیم و آهن و اینها چه بود، اصلاً بحث ندارند و می‌گویند که ما نمی‌دانیم یا اگر طبیعی باشد می‌گویند که اصل ازلی داشته است. اگر الهی باشد می‌گوید که خدا خلقش کرد! حالا اینجا بحث راجع به الهیون این‌طور مطرح می‌کنیم خدا خلق کرد را ما قبول داریم ولی چطور خلق کرد؟! الهی می‌آید مسئله را از تبدّل مجرد به مادی مورد بحث قرار می‌دهد، طبیعی دیگر در اینجا کاری نمی‌تواند انجام دهد!